Thomas Myrtek – rzeźbiarz śląskiej codzienności
Archiwalna publikacja z 2026-09-06.
🇵🇱🇩🇪Thomas Myrtek – rzeźbiarz śląskiej codzienności
🗿 Można znać jego rzeźby, nie znając jego nazwiska. Mijać je w drodze do szkoły, pracy albo podczas niedzielnego spaceru. Thomas Myrtek pozostawił na Śląsku dzieła, które nie potrzebują muzealnych sal, by spotykać się z ludźmi. W Gliwicach jego uczennica i uczeń od ponad stu lat towarzyszą kolejnym pokoleniom mieszkańców.
🏛 Urodził się 28 grudnia 1888 roku w Bytomiu, ówczesnym Beuthen O.S. Zaczynał od nauki kamieniarstwa, poznając materiał i warsztat, zanim poświęcił się samodzielnej twórczości. Następnie kształcił się w Królewskiej Szkole Sztuki i Rzemiosła Artystycznego we Wrocławiu, między innymi pod kierunkiem Theodora von Gosena. Współtworzył wrocławską Grupę 1922, a w 1932 roku został przewodniczącym Związku Artystów Śląska.
👨🎨 Jego sztuka rozwijała się od ekspresjonizmu ku realizmowi i Nowej Rzeczowości. Pracował w kamieniu i brązie, wykorzystywał beton oraz terakotę. Niewielkie rzeźby wykonywał również z węgla kamiennego. Surowiec, który napędzał śląskie kopalnie, huty i fabryki, stawał się w jego rękach tworzywem artystycznym.
📍 W Bytomiu figury ucznia i uczennicy zachowały się na fasadzie szkoły przy ulicy Webera. W Gliwicach kamienna para z 1922 roku znajduje się przy ulicy Barlickiego 3, przed wejściem do dawnej Rzemieślniczej Szkoły Zawodowej, dzisiejszego Młodzieżowego Domu Kultury. Uproszczone, geometryzujące sylwetki przyciągają uwagę zwartą formą i skupieniem postaci. Zamiast wodzów i bohaterów na cokołach widzimy młodych ludzi, których codziennością jest nauka.
🏦 W Opolu Myrtek pozostawił między innymi uczennice na fasadzie szkoły przy ulicy Reymonta. Szczególną historię mają jednak dziecięce figury nazywane „Myrtkami”, znane z otoczenia „Grabówki” nad Młynówką. Pierwotnie zdobiły budynek miejskiej kasy oszczędnościowej przy ulicy Ozimskiej. Towarzyszące dzieciom świnki skarbonki i rogi obfitości nawiązywały do przeznaczenia gmachu. Po przenosinach i późniejszym usunięciu figury na dziesięciolecia zniknęły z widoku. W latach 90. odnaleziono trzy, pozbawione głów, i podjęto się ich odnowienia. W 2016 roku odkryto czwartą, przy ulicy Prószkowskiej. Historia tych niewielkich rzeźb to także opowieść o zapominaniu i przywracaniu pamięci.
🌍 W 1934 roku Myrtek otrzymał Nagrodę Rzymską Pruskiej Akademii Sztuk, związaną z pobytem w Villa Massimo. Z Włoch wyruszył do Grecji, gdzie zachorował na malarię.
✝️ Zmarł w Atenach 5 listopada 1935 roku, mając zaledwie 46 lat. Tę datę podaje rodzinny nekrolog opublikowany w „Ostdeutsche Morgenpost” z 10 listopada 1935 roku. Bliscy informowali w nim również, że pogrzeb odbył się już w Atenach.
🕯 Po jego śmierci część dorobku artysty dotknęły nazistowskie represje wobec sztuki uznanej za „zdegenerowaną”. W 1937 roku prace Myrtka skonfiskowano z bytomskich zbiorów muzealnych. Nie były to jednak zachowane dekoracje szkoły przy ulicy Webera. Los dzieł muzealnych i rzeźb w przestrzeni miasta trzeba rozpatrywać osobno.
💛 Myrtek zasługuje na pamięć nie tylko ze względu na przedwcześnie przerwane życie. Jego szkolne figury pokazują Śląsk od strony mniej monumentalnej: przez naukę, skupienie i codzienny wysiłek. Przypominają, że zwyczajny człowiek również zasługuje na swoje miejsce w sztuce. Podczas kolejnego spaceru zatrzymajmy się przy nich na chwilę. Warto znać nie tylko rzeźby, lecz także nazwisko ich twórcy.
💬 Znacie dzieła Thomasa Myrtka ze swoich miast? Podzielcie się w komentarzach fotografią lub wspomnieniem.
🤝 Pomóż nam opowiadać i zachowywać historię Górnego Śląska. Udostępnij ten tekst i wesprzyj działalność Haus Oberschlesien. Każda darowizna pomaga nam dokumentować i przybliżać wspólne dziedzictwo. Numer konta: PL93 2490 0005 0000 4530 0024 6728 Tytuł przelewu: darowizna HO
📜 Masz dawne fotografie, dokumenty, gazety lub inne pamiątki związane z Górnym Śląskiem? Napisz do Haus Oberschlesien. Możesz przekazać je do naszych zbiorów lub udostępnić do digitalizacji. Po uzgodnieniu terminu możemy odebrać je osobiście.
