„Rajza z Majką” – jak Rybnik uczy dzieci Górnego Śląska
Archiwalna publikacja z 2026-09-04.
🇵🇱🇩🇪 „Rajza z Majką” – jak Rybnik uczy dzieci Górnego Śląska
Czy historię i kulturę Górnego Śląska można opowiedzieć dzieciom tak, żeby naprawdę chciały jej słuchać? Rybnik właśnie próbuje to zrobić.
27 sierpnia 2026 roku miasto zaprezentowało nową publikację do edukacji regionalnej zatytułowaną „Rajza z Majką”. Książka trafia do rybnickich szkół i bibliotek, a jej zadaniem jest przybliżanie najmłodszym historii, tradycji, przyrody, języka i kultury Rybnika oraz całego Górnego Śląska.
To szczególnie interesująca inicjatywa, bo Górny Śląsk nie został w niej sprowadzony wyłącznie do kopalń, hut i przemysłu. Autorzy świadomie pokazują region jako przestrzeń bogatej kultury, tradycji, przyrody, lokalnych opowieści i ludzi. W książce znalazły się również fotografie pochodzące z archiwum rybnickiego muzeum, które stają się częścią procesu edukacyjnego, a nie jedynie ilustracyjnym dodatkiem.
Sama nazwa „Rajza z Majką” dobrze oddaje charakter publikacji. To nie ma być klasyczny podręcznik, który uczeń otwiera tylko dlatego, że musi. Ma być raczej zaproszeniem do wyjścia z domu, spojrzenia na własne miasto, zadawania pytań i odkrywania miejsc, które wcześniej wydawały się zwyczajne.
Twórcy książki mocno postawili również na język śląski. W tekście pojawiają się śląskie słowa i zwroty, a jednym ze współautorów jest Alojzy Zimończyk, zajmujący się śląską godką. Książka zachęca dzieci, aby języka używały bez obawy, że muszą znać go perfekcyjnie.
To podejście jest szczególnie ciekawe z perspektywy historii regionu.
Dawniej Heimatkunde, dziś „Rajza z Majką”
Przed 1945 rokiem dzieci na Górnym Śląsku również poznawały historię swojej najbliższej okolicy. W niemieckich szkołach służyły temu między innymi zajęcia i publikacje określane jako Heimatkunde – wiedza o małej ojczyźnie.
Dzieci poznawały historię miasta i powiatu, miejscowe legendy, krajobraz, rzeki, lasy, zakłady przemysłowe, zabytki i zwyczaje mieszkańców.
W Rybniku, czyli dawnym Rybnik O.S., podobnie jak w Gleiwitz, Beuthen O.S., Hindenburg O.S., Kattowitz, Ratibor czy Oppeln, lokalność była ważnym elementem edukacji.
Zmieniały się granice państwowe, język szkół i programy nauczania, ale jedna idea pozostała zaskakująco trwała:
dziecko powinno najpierw poznać miejsce, w którym żyje.
Dzisiejsza „Rajza z Majką” jest oczywiście publikacją powstałą w zupełnie innych realiach historycznych, ale można w niej dostrzec współczesną kontynuację tej idei.
Nie chodzi o bezrefleksyjne uczenie dat.
Chodzi o to, żeby młody człowiek wiedział, dlaczego jego miasto wygląda właśnie tak, skąd pochodzą nazwy miejsc, dlaczego starsi mieszkańcy używają określonych słów i jakie wydarzenia ukształtowały krajobraz, który widzi codziennie za oknem.
Nie tylko przemysł
To szczególnie ważne w przypadku Górnego Śląska.
Przez dziesięciolecia region był przedstawiany niemal wyłącznie poprzez kopalnie, kominy i huty. Oczywiście przemysł jest fundamentalną częścią jego historii, ale nigdy nie był jej całością.
Górny Śląsk to również wsie i miasta, lasy, stawy, kościoły, pałace, szkoły, gospodarstwa, lokalne stroje, kuchnia, język, muzyka, rodzinne tradycje i tysiące historii zwyczajnych mieszkańców.
Autorzy „Rajzy z Majką” właśnie tę różnorodność próbują pokazać najmłodszym. Miasto informuje, że publikacja ma prowokować do wychodzenia w teren, oglądania miasta, rozmowy i samodzielnego odkrywania regionu.
To kierunek, który w Haus Oberschlesien uważamy za szczególnie wartościowy.
Bo historia regionu zaczyna się nie w wielkiej książce historycznej.
Czasami zaczyna się od pytania dziecka:
„Co tutaj było wcześniej?”
2000 książek dla szkół
Wydrukowano 2000 egzemplarzy „Rajzy z Majką”. Publikacje trafiły do wszystkich rybnickich szkół podstawowych oraz biblioteki miejskiej i mają być wypożyczane uczniom podobnie jak podręczniki. Edukacja regionalna jest w Rybniku obowiązkowym przedmiotem w klasach czwartych szkół podstawowych od 2016 roku. W roku szkolnym 2026/2027 uczestniczy w niej 1344 uczniów w 34 szkołach.
To liczby, które pokazują, że nie jest to wyłącznie pojedyncza akcja promocyjna.
W Rybniku wiedza o własnym regionie została wpisana w regularną edukację.
I właśnie tutaj pojawia się pytanie znacznie szersze niż historia jednej książki:
czy podobna edukacja o Górnym Śląsku nie powinna być czymś oczywistym w całym regionie?
Dzieci mieszkające w Gliwicach powinny wiedzieć, czym było Gleiwitz. Dzieci z Bytomia powinny znać historię Beuthen O.S.. Mieszkańcy Zabrza powinni rozumieć przemianę dawnego Hindenburg O.S., a młodzi mieszkańcy Raciborza powinni potrafić odnaleźć własne miasto w historii Ratibor.
Nie po to, aby żyć przeszłością.
Po to, aby rozumieć miejsce, w którym żyją dzisiaj.
📜 Haus Oberschlesien również poszukuje materiałów do historii edukacji regionalnej na Górnym Śląsku.
Interesują nas stare podręczniki, Heimatkunde, kroniki szkolne, świadectwa, fotografie klas i nauczycieli, mapy ścienne, zeszyty uczniów oraz inne materiały z dawnych szkół w Gleiwitz, Beuthen, Hindenburg, Kattowitz, Rybnik O.S., Ratibor, Oppeln i pozostałych miejscowościach Górnego Śląska.
Jeżeli takie pamiątki znajdują się w Państwa rodzinnych archiwach, prosimy ich nie wyrzucać. Mogą być niezwykle cennym źródłem do historii regionu.
W przypadku przekazania eksponatów do zbiorów Haus Oberschlesien możemy zorganizować ich osobisty odbiór.
❤️ Wesprzyj Haus Oberschlesien
Jeżeli cenisz naszą działalność i chcesz pomóc w dalszym dokumentowaniu, badaniu i popularyzowaniu historii Górnego Śląska, możesz wesprzeć Haus Oberschlesien darowizną.
Konto PLN: 93 2490 0005 0000 4530 0024 6728 Tytuł przelewu: Darowizna HO
