Lotnisko, które miało służyć sportowi. Fliegerhorst Neudorf O/S
Archiwalna publikacja z 2026-08-10.
🇵🇱🇩🇪✈️ Lotnisko, które miało służyć sportowi. Fliegerhorst Neudorf O/S
W 1936 roku w Neudorf O/S, dzisiejszej Polskiej Nowej Wsi pod Opolem, rozpoczęto budowę nowego lotniska. Nie było ono jednak zwykłym obiektem sportowym. Lokalizację wybrano ze względu na jej znaczenie strategiczne: znajdowała się stosunkowo blisko ówczesnej granicy z Polską, a otaczające teren lasy pozwalały skutecznie ukrywać wojskową infrastrukturę i samoloty.
W tym samym czasie na Górnym Śląsku powstawała cała sieć podobnych obiektów, między innymi w Groß Stein, dzisiejszym Kamieniu Śląskim, Nieder Ellguth, czyli Ligocie Dolnej koło Góry św. Anny, oraz w rejonie Stubendorf-Ottmütz, dzisiejszych Izbicka i Otmic. Oficjalnie miały służyć szkoleniu i lotnictwu sportowemu. Ich znaczenie militarne szybko stało się jednak oczywiste.
🛩️ Pole startowe w Neudorf miało około 800 na 750 metrów. Wokół niego wyrastały drewniane baraki ustawione na solidnych granitowo-ceglanych podmurówkach. Powstało kasyno oficerskie, izba chorych, garaże, magazyny, zaplecze kwaterunkowe i gospodarcze. Lotnisko posiadało własne ujęcia wody, kotłownie, agregaty prądotwórcze oraz centralę telefoniczną.
Szczególnie istotne było połączenie bocznicą kolejową z linią Opole–Nysa. Dzięki temu można było szybko dostarczać paliwo, amunicję, bomby i wyposażenie. Na obrzeżach bazy zbudowano 23 bunkry-magazyny, a z czasem również trzy stalowe hangary i duży hangar drewniany.
Powstało właściwie niewielkie, samowystarczalne wojskowe miasteczko ukryte wśród lasów.
Wiosną 1939 roku obiekt funkcjonował już jako lotnisko szkolne. Z Grunau, dzisiejszego Jeżowa Sudeckiego, przeniesiono tutaj grupę lotniczą. Grunau było wówczas jednym z najważniejszych ośrodków niemieckiego szybownictwa. To właśnie tam swoją drogę lotniczą rozpoczynała późniejsza słynna pilotka doświadczalna Hanna Reitsch. Czasem można spotkać informację, że wraz z grupą trafiła również do Neudorf, jednak brak na to dostatecznie mocnego potwierdzenia źródłowego.
Latem 1939 roku sportowa fasada przestała mieć znaczenie.
Pod koniec sierpnia na lotnisko przerzucono jednostki Luftwaffe, w tym bombowce nurkujące Junkers Ju 87 „Stuka”. Samoloty ustawiano nie tylko na otwartym terenie, ale również między drzewami na skraju lasu, wykorzystując naturalną osłonę do ich maskowania.
I właśnie tutaj rozpoczyna się najbardziej ponury rozdział historii Neudorf.
⚠️ 1 września 1939 roku
Jeszcze przed świtem z lotniska wystartowały niemieckie samoloty rozpoznawcze i bojowe. O godzinie 4.42 poderwało się około 30 bombowców nurkujących z I. Gruppe Sturzkampfgeschwader 77.
Ich pierwotne cele znajdowały się w rejonie Kalisza i Ostrowa Wielkopolskiego. Zła pogoda spowodowała jednak zmianę części planów. Około godziny 6.10 samoloty, które wystartowały z Neudorf, uczestniczyły w bombardowaniu płonącego już Wielunia.
Tym samym lotnisko w Polskiej Nowej Wsi stało się jednym z miejsc, z których pierwszego dnia II wojny światowej Luftwaffe rozpoczęła działania bojowe przeciwko Polsce.
W kolejnych dniach ruch na lotnisku niemal nie ustawał. Startujące stąd maszyny wspierały działania niemieckiej 10. Armii, atakując linie kolejowe, mosty, węzły komunikacyjne i pozycje wojskowe. Później pojawiły się tu również bombowce Heinkel He 111.
Historia Neudorf zetknęła się wówczas bezpośrednio z najwyższymi władzami III Rzeszy.
10 września 1939 roku z lotniska korzystał Adolf Hitler. Jego specjalny pociąg „Amerika” znajdował się wówczas w Jełowej. Hitler wraz ze swoim sztabem przyjechał do Neudorf samochodami, a następnie samolotami Junkers Ju 52 udał się na inspekcję frontu w rejonie Kielc. Następnego dnia lotnisko ponownie wykorzystano podczas jego podróży w kierunku frontu.
12 września pojawił się tutaj Hermann Göring. Dowódca Luftwaffe spotkał się z załogami stacjonujących na lotnisku jednostek i wręczał odznaczenia lotnikom uczestniczącym w wojnie przeciwko Polsce. Z pobytem Göringa wiążą się także fotografie przedstawiające znajdujący się w Neudorf czterosilnikowy Focke-Wulf Fw 200 „Condor” o nazwie „Grenzmark”.
Po zakończeniu kampanii 1939 roku lotnisko nie straciło znaczenia.
🎓 W grudniu 1939 roku utworzono tutaj Flugschule A/B 116, a później działała Flugzeugführerschule A/B 4, następnie FFS A 4. Setki młodych ludzi uczyły się tutaj pilotażu, przede wszystkim na samolotach jednosilnikowych. Do części szkolenia szybowcowego wykorzystywano również pobliskie lotnisko w Otmicach.
Tempo szkolenia było ogromne. Według miejscowych przekazów niedoświadczonych kursantów zaczęto nawet prześmiewczo określać mianem Asphaltpiloten, czyli „asfaltowych pilotów”.
Szkolenie trwało niemal do końca wojny.
Z lotniskiem związany był także położony około pięciu kilometrów na południowy zachód teren dawnej kopalni torfu Goldmoor. Stare wyrobiska zostały wykorzystane jako poligon. Piloci ćwiczyli tam między innymi bombardowanie oraz ostrzeliwanie celów naziemnych z małej wysokości.
Do dziś w terenie można odnaleźć żelbetowy schron obserwacyjny, z którego śledzono przebieg ćwiczeń.
W pobliżu znajduje się również kapliczka związana z katastrofą lotniczą z 1944 roku. Według lokalnych przekazów doszło tam do zderzenia dwóch myśliwców Messerschmitt Bf 109. Szczegóły tragedii, w tym dokładna liczba ofiar, nie są jednak w dostępnych przekazach całkowicie zgodne.
W styczniu 1945 roku wojna po raz kolejny dotarła do Neudorf.
Front zbliżał się od wschodu, a w marcu niemiecka obrona regionu zaczęła się załamywać. Przez okolicę wycofywały się także oddziały 20. Waffen-Grenadier-Division der SS, złożonej w dużej części z Estończyków.
19 marca 1945 roku ostatnie niemieckie oddziały opuściły teren lotniska. Niedługo później zajęły je wojska radzieckie, praktycznie bez większej walki.
✈️ Dzisiaj z tego samego pola ponownie startują samoloty. Nie lecą już jednak na wojnę.
Lotnisko Opole–Polska Nowa Wieś jest obecnie związane z Aeroklubem Opolskim i służy przede wszystkim lotnictwu sportowemu. Część dawnej infrastruktury przetrwała. Zachował się między innymi przedwojenny hangar, a w okolicznych lasach nadal można odnaleźć fundamenty, ruiny i pozostałości wojskowych zabudowań.
Po ponad 80 latach krajobraz jest spokojny. Samoloty startują, szybowce unoszą się nad polami, a dla większości przejeżdżających tędy ludzi jest to po prostu niewielkie lotnisko pod Opolem.
Jednak stare hangary, bunkry i fundamenty ukryte w lesie przypominają o zupełnie innym rozdziale jego historii.
Bo miejsce, które w połowie lat 30. przedstawiano jako lotnisko sportowe, 1 września 1939 roku stało się jednym z punktów, z których niemieckie samoloty wyruszyły na wojnę przeciwko Polsce.
❤️ Jeśli podoba Ci się nasza praca, prosimy o udostępnienie tego materiału, zaproszenie znajomych do obserwowania Haus Oberschlesien oraz, jeśli możesz, wsparcie naszej działalności dowolną kwotą:
PL 93 2490 0005 0000 4530 0024 6728 Alior Bank SWIFT: ALBPPLPW Tytuł: „Wpłata HO”
🏛️ Poszukujemy również starych fotografii, dokumentów, pocztówek, map i innych pamiątek związanych z historią Górnego Śląska. Jeśli masz przedmioty, które mogłyby wzbogacić zbiory Haus Oberschlesien, napisz do nas. W razie potrzeby możemy odebrać je osobiście.
