Herstorie górnicze. Historia Górnego Śląska opowiedziana głosem kobiet
Archiwalna publikacja z 2026-08-07.
🇵🇱🇩🇪 Herstorie górnicze. Historia Górnego Śląska opowiedziana głosem kobiet
🇵🇱 Historia górnictwa na Górnym Śląsku przez dziesięciolecia opowiadana była przede wszystkim poprzez kopalnie, szyby, maszyny i ludzi, którzy każdego dnia zjeżdżali pod ziemię. Na starych fotografiach widzimy górników w galowych mundurach, załogi ustawione przed kopalniami, orkiestry i uroczystości barbórkowe. Jednak obok tej dobrze znanej historii istniała druga, znacznie rzadziej zapisywana. Historia kobiet.
Żon czekających na mężów wracających ze szychty. Matek wychowujących dzieci w cieniu kopalnianych szybów. Córek i wnuczek dorastających w familokach, gdzie rytm życia całej rodziny wyznaczały kolejne zmiany w kopalni. Wreszcie kobiet, które same pracowały w górnictwie i współtworzyły ten niezwykły świat.
Właśnie ich doświadczeniom poświęcony jest projekt „Herstorie górnicze”, prowadzony przez Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu. Jego celem jest ocalenie wspomnień kobiet związanych z górnictwem, zarówno zawodowo, jak i poprzez życie rodzinne. To historie, które przez lata pozostawały w cieniu wielkiej opowieści o górnośląskim przemyśle.
Bo historia górnictwa nie rozgrywała się wyłącznie kilkaset metrów pod ziemią.
Rozgrywała się również w kuchniach familoków, na podwórkach robotniczych osiedli, przy niedzielnym stole, w kościołach, szkołach i sklepach. Rytm życia całych rodzin wyznaczały szychty. Była radość Barbórki, oczekiwanie na wypłatę i rodzinne uroczystości, ale był również strach, kiedy dochodziło do wypadku, a pod kopalnią gromadziły się rodziny czekające na wiadomości.
Tak wyglądało życie tysięcy rodzin w Hindenburg O.S. (Zabrzu), Beuthen O.S. (Bytomiu), Kattowitz (Katowicach), Königshütte (Królewskiej Hucie, dzisiejszym Chorzowie), Gleiwitz (Gliwicach), Rudzie i wielu innych miejscowościach górnośląskiego okręgu przemysłowego.
Kobiety nie tylko tworzyły dom. Niejednokrotnie to właśnie dzięki nim do naszych czasów przetrwały rodzinne fotografie, książeczki pracy, dokumenty, odznaczenia, mundury, listy i opowieści o przodkach. Historie przekazywane dzieciom i wnukom bywają dzisiaj jedynym świadectwem wydarzeń, których nie odnajdziemy w dokumentacji kopalni ani państwowych archiwach.
Dlatego „Herstorie górnicze” mają tak wielkie znaczenie. Zbierane są wspomnienia dotyczące dzieciństwa na osiedlach górniczych, życia rodzinnego, pracy, codziennych obowiązków, zwyczajów, radości, ale również tragedii związanych z kopalniami. W ten sposób powstaje wyjątkowe źródło historyczne tworzone przez ludzi, którzy sami byli częścią tego świata.
Dzisiaj jest to szczególnie ważne. Kopalnie znikają z krajobrazu, familoki zmieniają swoje funkcje, a pokolenie pamiętające dawny górniczy Górny Śląsk jest coraz starsze. Wraz z jego odejściem mogą bezpowrotnie zniknąć tysiące historii.
Dlatego Haus Oberschlesien również zwraca się do Państwa z apelem. Zapytajcie swoje mamy, babcie i prababcie o życie w górniczych rodzinach. Nagrajcie ich głos. Zapiszcie nazwę kopalni, miejscowość, nazwiska i daty. Zapytajcie o familok, Barbórkę, pierwszą wypłatę, codzienne obowiązki, strach przed wypadkami i historie opowiadane dzieciom.
Nie czekajcie. Za kilka czy kilkanaście lat możemy żałować, że nie zadaliśmy tych pytań wtedy, gdy mogliśmy jeszcze usłyszeć odpowiedzi.
📜 Poszukujemy również eksponatów związanych z historią Górnego Śląska. Starych fotografii, dokumentów, książeczek pracy, legitymacji, odznaczeń, pocztówek, elementów mundurów, przedmiotów codziennego użytku oraz innych rodzinnych pamiątek. Nie wyrzucajcie ich podczas porządkowania domów i mieszkań. Jeżeli chcieliby Państwo przekazać je do zbiorów Haus Oberschlesien, prosimy o kontakt. Możemy zorganizować odbiór osobisty.
Historia Górnego Śląska to nie tylko historia kopalń i hut. To przede wszystkim historia ludzi.
I kobiet, bez których górniczy Górny Śląsk nie mógłby istnieć.
❤️ Wesprzyj Haus Oberschlesien
Jeżeli cenisz naszą działalność i chcesz pomóc nam w dalszym odkrywaniu, dokumentowaniu i popularyzowaniu historii oraz kultury Górnego Śląska, możesz wesprzeć Haus Oberschlesien darowizną. Każda pomoc pozwala nam rozwijać archiwum, ratować kolejne pamiątki i przygotowywać następne materiały.
🇵🇱 Konto PLN: 93 2490 0005 0000 4530 0024 6728 Tytuł przelewu: Darowizna HO
