Skąd woda w kranie?
Archiwalna publikacja z 2026-06-15.
🇵🇱🇩🇪💧 Skąd woda w kranie?
Dziś wystarczy odkręcić kran, aby popłynęła czysta woda. Jeszcze sto kilkadziesiąt lat temu nie było to jednak takie oczywiste. Wraz z gwałtownym rozwojem przemysłu i wzrostem liczby mieszkańców Gleiwitz (Gliwic) w XIX wieku coraz wyraźniej dostrzegano problem jakości wody. Badania wykazywały, że wiele lokalnych źródeł i studni nie nadawało się do spożycia ani przez ludzi, ani przez zwierzęta.
Władze miasta rozpoczęły więc poszukiwania nowych, bezpiecznych zasobów. Przełom nastąpił po odkryciu znakomitych ujęć wody w Karchowicach koło Zbrosławic. Pod koniec XIX wieku zbudowano wodociąg, który dostarczał wodę do szybko rozwijających się Gliwic. Rurociąg prowadził między innymi przez dzisiejsze ulice Jana Śliwki, Jasnogórską i Daszyńskiego aż do miejskiej wieży ciśnień.
Rosnące zapotrzebowanie sprawiło jednak, że konieczne było poszukiwanie kolejnych źródeł. Duże zasoby odkryto w Łabędach (Laband) oraz Szobiszowicach (Petersdorf). Szczególnie ważne okazały się ujęcia w Łabędach, gdzie w latach 1938–1941 wybudowano nowoczesny wodociąg oparty na wodach triasowych. Była to jedna z najważniejszych inwestycji infrastrukturalnych przedwojennych Gliwic. Woda pochodząca z głębokich warstw wapieni muszlowych charakteryzowała się bardzo dobrą jakością i szybko stała się podstawą zaopatrzenia miasta.
Równolegle rozwijano również kanalizację. W 1907 roku rozpoczęto budowę nowoczesnej sieci kanalizacyjnej, a już dwa lata później ruszyła budowa miejskiej oczyszczalni ścieków. Było to przedsięwzięcie bardzo nowoczesne jak na ówczesne standardy europejskie.
Oczyszczalnię oddano do użytku w 1911 roku. Mogła ona oczyszczać około 8 tysięcy metrów sześciennych ścieków dziennie. Wyposażono ją w kraty, sita, pompownie, osadniki oraz biologiczne złoża zraszane. W kolejnych latach rozbudowywano ją o nowe urządzenia i instalacje.
Szczególnie interesującym rozwiązaniem było wykorzystanie biogazu powstającego podczas fermentacji osadów ściekowych. Gaz ten magazynowano w specjalnych zbiornikach i wykorzystywano zarówno na potrzeby oczyszczalni, jak i krematorium znajdującego się przy dzisiejszym Cmentarzu Centralnym. Rurociąg doprowadzający biogaz przebiegał pod terenami, gdzie obecnie znajduje się autostrada A4.
Do wybuchu II wojny światowej gliwickie wodociągi i kanalizacja należały do najnowocześniejszych systemów komunalnych w tej części Europy. Dzięki wykorzystaniu bogatych zasobów wód triasowych oraz odważnym inwestycjom inżynieryjnym mieszkańcy miasta otrzymali dostęp do czystej wody i nowoczesnej gospodarki ściekowej na długo przed końcem epoki przemysłowej.
