Uprzejmość nakazana urzędowo. Gliwicki magistrat i niezwykłe zalecenie komisarza Wasmera z 1744 roku
Archiwalna publikacja z 2026-05-09.
🇵🇱🇩🇪 Uprzejmość nakazana urzędowo. Gliwicki magistrat i niezwykłe zalecenie komisarza Wasmera z 1744 roku
8 maja 1744 roku w Gleiwitz (dzisiejszych Gliwicach) doszło do wydarzenia, które dziś może wydawać się zaskakująco aktualne. Królewski komisarz Wasmer – wysoki urzędnik odpowiedzialny za nadzór administracyjny, kontrolę pracy magistratu oraz kwestie podatkowe – wydał zarządzenie dotyczące nie tylko finansów miejskich, lecz także… sposobu traktowania mieszkańców przez urzędników.
Tego dnia Wasmer ustalił nowe stawki diet delegacyjnych dla członków gliwickiego magistratu. Nie ograniczył się jednak wyłącznie do spraw finansowych. W swoich zaleceniach nakazał również, aby urzędnicy miejscy używali wobec mieszkańców „łagodniejszych słów”.
Choć może brzmieć to niepozornie, sam fakt wydania takiego polecenia wiele mówi o realiach XVIII-wiecznego miasta. Można przypuszczać, że kontakty między magistratem a mieszkańcami były napięte, szorstkie lub zbyt surowe. Gliwice znajdowały się wówczas w okresie wielkich przemian. Zaledwie kilka lat wcześniej, po wojnach śląskich, niemal cały Śląsk przeszedł pod panowanie Królestwa Prus. Nowa administracja próbowała uporządkować funkcjonowanie miast, podatków i urzędów według bardziej scentralizowanych zasad.
W takich realiach urzędnicy często stanowili dla mieszkańców symbol władzy, obowiązków i fiskalnej kontroli. Nakaz Wasmera pokazuje jednak, że już w XVIII wieku dostrzegano, iż sposób komunikacji administracji z obywatelami ma znaczenie. Można powiedzieć, że była to jedna z pierwszych prób „ucywilizowania” języka urzędowego w Gliwicach.
Niestety źródła nie podają, jakich dokładnie słów używano wcześniej ani co konkretnie oburzyło komisarza. Nie znamy też przykładów zwrotów, które uznano za zbyt ostre lub nieodpowiednie. Tym bardziej pobudza to wyobraźnię historyków i mieszkańców miasta. Czy chodziło o arogancję wobec biedniejszych mieszczan? O brutalny język przy poborze podatków? A może o codzienną urzędniczą wyniosłość, która była powszechna w epoce absolutyzmu?
To drobne, pozornie mało znaczące zarządzenie pokazuje jednak bardzo ciekawy aspekt dawnego życia miejskiego. Historia Gliwic to nie tylko wojny, przemysł i wielka polityka, ale również codzienne relacje między mieszkańcami a urzędnikami, spory o język, kulturę zachowania i sposób sprawowania władzy.
Czy Wasmer rzeczywiście zmienił coś w atmosferze gliwickiego magistratu? Tego już zapewne nigdy się nie dowiemy. Ale sam fakt, że już 282 lata temu ktoś uznał, iż urzędnicy powinni mówić do ludzi z większym szacunkiem, brzmi zaskakująco współcześnie.
