81 lat temu formalnie zlikwidowano autonomię Województwa Śląskiego
Archiwalna publikacja z 2026-05-06.
🇵🇱🇩🇪 81 lat temu formalnie zlikwidowano autonomię Województwa Śląskiego
6 maja 1945 roku w Dzienniku Ustaw opublikowano dekret Krajowej Rady Narodowej uchylający ustawę konstytucyjną z 15 lipca 1920 roku, zawierającą statut organiczny Województwa Śląskiego. Tym samym formalnie zlikwidowano autonomię jedynego autonomicznego obszaru II Rzeczypospolitej.
Autonomiczne Województwo Śląskie funkcjonowało w latach 1922–1939 i posiadało szerokie uprawnienia samorządowe. Dysponowało własnym Sejmem Śląskim, Skarbem Śląskim oraz znaczną niezależnością finansową i administracyjną. Był to wyjątkowy model ustrojowy, niespotykany w innych częściach przedwojennej Polski.
W praktyce autonomia przestała funkcjonować już we wrześniu 1939 roku po zajęciu tych terenów przez III Rzeszę. Dekret z maja 1945 roku oznaczał jednak definitywne uchylenie jej podstaw prawnych przez nowe komunistyczne władze.
Warto pamiętać, że decyzję tę podjęła Krajowa Rada Narodowa, czyli organ powołany przez komunistów, działający bez demokratycznej legitymacji oraz bez konstytucyjnego umocowania. W praktyce oznaczało to przejęcie władzy przez komunistyczne struktury podporządkowane Związkowi Sowieckiemu jeszcze przed formalnym zakończeniem wojny.
Co szczególnie istotne, sam statut organiczny Województwa Śląskiego zawierał zabezpieczenie przed podobnymi działaniami. Artykuł 44 wyraźnie mówił, że wszelkie zmiany ograniczające kompetencje autonomii wymagają zgody Sejmu Śląskiego. Taka zgoda nigdy nie została wydana.
Mimo to dekret wszedł w życie, a po 1989 roku nie został unieważniony przez demokratyczne władze III Rzeczypospolitej. Tym samym utrzymano jeden z nielicznych aktów prawnych epoki stalinowskiej, który w opinii wielu środowisk śląskich do dziś pozostaje symbolem bezprawnego odebrania Śląskowi autonomii.
Historia autonomii śląskiej nadal budzi emocje i przypomina, że Górny Śląsk posiadał własną specyfikę polityczną, gospodarczą i kulturową, znacznie wykraczającą poza standardowy model administracyjny II Rzeczypospolitej.
🚩 Jeśli podoba Ci się nasza praca, podziel się postem, zaproś znajomych do obserwowania naszej strony i/lub wesprzyj działalność Haus Oberschlesien dowolnym datkiem.
Numer konta: PL 93 2490 0005 0000 4530 0024 6728
Tytuł przelewu: darowizna HO
Wesprzyj nas również przekazując pamiątki, dokumenty i eksponaty związane z historią Górnego Śląska. Nie pozwólmy, aby lokalna historia została zapomniana.
