Najazd husycki na Gliwice w 1430 roku - Miasto w ogniu i czas wielkiej próby

🇵🇱🇩🇪 Najazd husycki na Gliwice w 1430 roku - Miasto w ogniu i czas wielkiej próby

W dziejach Gliwic są wydarzenia, które na zawsze zapisały się w pamięci miasta jako chwile grozy, zniszczenia i głębokiego przełomu. Do takich bez wątpienia należy najazd husycki z Wielkanocy 1430 roku. Był to moment, w którym wielki konflikt religijny i polityczny, trwający od lat w Czechach, z całą siłą wtargnął na ziemie górnośląskie, pozostawiając po sobie spalone miasta, zrujnowane świątynie i traumę, którą pamiętano jeszcze przez pokolenia.

Wojny husyckie wybuchły po spaleniu na stosie czeskiego reformatora religijnego Jana Husa w 1415 roku. Jego zwolennicy, domagający się reform Kościoła oraz komunii pod dwiema postaciami, szybko przekształcili się w ruch o ogromnym znaczeniu religijnym, społecznym i militarnym. Początkowo walki ogarniały głównie Królestwo Czech, ale z czasem husyci przeszli do ofensywy i rozpoczęli zbrojne wyprawy odwetowe przeciw krajom sąsiednim. Jednym z głównych kierunków tych rejz stał się Śląsk, którego książęta i miasta często opowiadały się po stronie cesarza Zygmunta Luksemburskiego i Kościoła.

W pierwszej połowie XV wieku Śląsk nie stanowił jednolitego organizmu politycznego. Był mozaiką księstw piastowskich, zależnych lennie od króla Czech. Władcy poszczególnych księstw przyjmowali wobec husytów różne postawy. Część pozostawała ich zdecydowanymi przeciwnikami, inni starali się lawirować, a niektórzy, jak Bolko V Opolski, weszli z nimi w sojusz. Taka sytuacja osłabiała region i czyniła go szczególnie podatnym na ataki.

Równie skomplikowana była sytuacja samych Gliwic. Miasto znajdowało się wówczas podzielone między dwóch piastowskich władców. Większa część należała do księcia Kazimierza I Oświęcimskiego z linii cieszyńskiej, druga zaś pozostawała pod władzą Konrada VII Białego, księcia oleśnickiego i kozielski ego, związanego z obozem antyhusyckim. Taki dualizm władzy nie sprzyjał bezpieczeństwu. Gdy wiosną 1430 roku pojawiły się wieści o nadciągającej armii husyckiej, w mieście zabrakło jednomyślności. Jedni chcieli stawiać opór, inni byli gotowi poddać Gliwice w nadziei, że unikną losu innych spalonych miast.

Wiosną 1430 roku przez Śląsk ruszyła nowa wielka wyprawa husycka. Wojska, liczące według przekazów około dziesięciu tysięcy piechoty i ponad tysiąc konnych, wkroczyły na Górny Śląsk, siejąc po drodze zniszczenie. Spalono szereg wsi, a Koźle zostało zdobyte i zniszczone. Wieść o upadku Koźla musiała wywołać w Gliwicach ogromny lęk. Mieszczanie wiedzieli już, że mają do czynienia z przeciwnikiem, który nie oszczędzał ani miast, ani ludności cywilnej.

17 kwietnia 1430 roku, w Poniedziałek Wielkanocny, husyci dotarli pod Gliwice. W ich szeregach znajdowali się nie tylko Czesi, ale również sprzymierzeńcy z innych ziem, między innymi oddziały związane z litewskim księciem Zygmuntem Korybutowiczem oraz księciem Fryderykiem Ostrogskim. Decydujące znaczenie dla losów miasta miał jednak nie tylko sam napór wojsk, lecz także rozłam wewnątrz murów. Obrońcy nie potrafili działać wspólnie, a stronnictwo skłonne do kapitulacji najwyraźniej zyskało przewagę. Miasto zostało zdobyte, lecz kapitulacja nie uratowała jego mieszkańców.

Po wejściu do Gliwic najeźdźcy przystąpili do rabunku. Miasto zostało splądrowane, część mieszkańców zamordowano, innych uprowadzono do niewoli. Zrabowano dobra mieszczan i wyposażenie kościołów, a pożary ogarnęły zabudowę. W tym samym czasie ucierpiały także okolice miasta. Tradycja lokalna łączy ten najazd ze spaleniem kościoła w Ostropie. Gliwice podzieliły więc los wielu śląskich miast i wsi, które w czasie husyckich rejz stawały w ogniu i traciły dorobek wielu pokoleń.

Zdobyte miasto husyci postanowili zatrzymać jako ważną bazę wypadową. Szczególną rolę odegrał tu Zygmunt Korybutowicz, litewski książę, który od kilku lat był związany z ruchem husyckim i próbował budować własną pozycję polityczną na tle czeskiego kryzysu. W Gliwicach urządził on swoją siedzibę i przez kilka miesięcy sprawował tu władzę niemal jak niezależny książę. Miasto stało się ośrodkiem husyckiej aktywności na Górnym Śląsku, a stąd organizowano kolejne wyprawy zbrojne.

Z Gliwic husyckie oddziały pustoszyły okoliczne miejscowości. Spalono Toszek i Pyskowice, a także uderzono na ważne ośrodki życia religijnego, takie jak opactwo cystersów w Jemielnicy oraz klasztor kartuzów w Leśnicy. Miasto stało się w oczach współczesnych prawdziwym gniazdem husytów, z którego zagrożenie promieniowało zarówno na śląskie księstwa, jak i na sąsiednie ziemie polskie.

Panowanie husytów w Gliwicach nie trwało jednak długo. Na początku kwietnia 1431 roku, najpewniej w nocy z 4 na 5 kwietnia, książę Konrad VII Biały przeprowadził podstępny atak na miasto. Husycka załoga została zaskoczona. Wielu jej członków zginęło, inni trafili do niewoli. Aby uniemożliwić ponowne wykorzystanie miasta jako twierdzy husyckiej, spalono zamek gliwicki.

Dla Gliwic był to jednak koniec kolejnego etapu zniszczeń, a nie początek szybkiego odrodzenia. Miasto było wyniszczone, liczba mieszkańców znacznie spadła, a życie gospodarcze i społeczne wymagało długiej odbudowy. Zniszczenia dotknęły nie tylko samych Gliwic, lecz także cały okoliczny region. Spalone klasztory, zrujnowane wsie i utracone dobra materialne osłabiły na długi czas życie religijne, kulturalne i gospodarcze tej części Górnego Śląska.

Najazd husycki na Gliwice z 17 kwietnia 1430 roku pozostaje jednym z najbardziej dramatycznych epizodów średniowiecznych dziejów miasta. Pokazał, jak wielkie konflikty religijne i polityczne Europy Środkowej potrafiły wtargnąć do lokalnej rzeczywistości i zniszczyć życie zwykłych ludzi. Był to zarazem moment, który obnażył słabość podzielonego politycznie Śląska i kruchość miejskiego bezpieczeństwa w epoce późnego średniowiecza. Pamięć o wydarzeniach z Wielkanocy 1430 roku przetrwała jako przestroga, ale także jako świadectwo siły miasta, które potrafiło odrodzić się po jednej z największych katastrof swoich dawnych dziejów.

💛💙Jeśli podoba Ci się nasza praca – podziel się tym materiałem, zaproś znajomych do obserwowania naszej strony i/lub wesprzyj działalność Haus Oberschlesien dowolnym datkiem. Numer konta: PL 93 2490 0005 0000 4530 0024 6728 Tytuł przelewu: darowizna HO

💛 Jeśli cenisz naszą pracę nad historią Górnego Śląska – zostań z nami i udostępniaj nasze materiały. 📚 Jeśli posiadasz pamiątki, dokumenty lub fotografie związane z historią regionu – skontaktuj się z nami. 🏛 Nie pozwólmy, aby historia Górnego Śląska została zapomniana.💛💙

Źródło: oryginalna publikacja na Facebooku