Tragedia w Stadtgarten: pożar, który odebrał dzieciństwo
Archiwalna publikacja z 2026-03-24.
🇵🇱 🇩🇪 Tragedia w Stadtgarten: pożar, który odebrał dzieciństwo
(Gleiwitz/Gliwice, 24 marca 1919 - 107 lat temu)
Na narożniku dawnej Oberwallstraße (dzisiejszych Górnych Wałów) przez dziesięciolecia tętniło życiem miejsce, które łączyło teatr, kino i ogród restauracyjny. Początki sięgają około 1870 roku, gdy powstała tu gospoda. Wkrótce obok funkcjonował lazaret wojskowy oraz letnia scena teatralna (1875).
W 1879 roku przedsiębiorca Friedländer nabył teren, a w 1882 roku przekształcił go w pulsujące centrum rozrywki. Już w 1896 roku - zaledwie rok po paryskiej premierze kinematografu braci Lumière - wyświetlano tu pierwsze filmy, czyniąc z tego miejsca jedno z najnowocześniejszych punktów kulturalnych miasta.
W 1918 roku kompleks przeszedł w ręce miasta. Obejmował on salę teatralną, restaurację oraz salę rozrywkową, którą przekształcono w kino. Odświeżona fasada z napisem „Stadtgarten”, czerwone pelargonie w oknach oraz wprowadzone zabezpieczenia przeciwpożarowe miały symbolizować bezpieczny i nowoczesny początek nowej epoki.
24 marca 1919 - gdy ogień zagłuszył śmiech
Tego dnia w sali nad restauracją wystawiano przedstawienie „Święta Jadwiga, patronka Śląska”. Na widowni przeważały dzieci, a radosna atmosfera wypełniała salę.
Nagle pojawił się ogień. W ciągu chwil przedstawienie zamieniło się w dramat. Zablokowane drzwi i narastająca panika sprawiły, że droga ucieczki stała się pułapką.
Dozorca Franz Piechutta oraz mieszkańcy okolicznych domów ruszyli na pomoc, a straż pożarna przybyła bardzo szybko. Dla wielu jednak było już za późno.
W tragedii zginęło 76 dzieci, z których 56 spoczęło we wspólnej mogile na cmentarzu przy Lindenstraße (dzisiejszym Cmentarzu Lipowym). Dochodzenie wykazało poważne niedociągnięcia w zabezpieczeniach przeciwpożarowych oraz wskazało możliwy zapłon od instalacji oświetleniowej.
Od „Stadtgarten” do „Capitol”
Do 1926 roku kino-teatr pozostawał własnością miasta. Następnie został wydzierżawiony i funkcjonował pod nazwą „Deulig-Palast”.
W 1930 roku obiekt przejęła spółka Union-Grundstück GmbH, przeprowadzono gruntowny remont i nadano mu nową nazwę - „Capitol”.
Ostatni akt historii tego miejsca rozegrał się w 1945 roku. Wówczas kompleks spłonął w pożarze wznieconym podczas działań wojennych, kończąc historię jednego z najbardziej znanych punktów rozrywki przedwojennych Gliwic.
Kapsuła pamięci
Jednym z milczących świadków gliwickiej tragedii z 1919 roku jest widelec sygnowany napisem „Stadtgarten Gleiwitz”, noszący widoczne ślady stopienia.
Ten eksponat w naszych zbiorach pozostaje niemym świadkiem tragedii dziecięcych głosów, które w tamtym dniu ucichły na zawsze.
💛💙Jeśli podoba Ci się nasza praca - podziel się postem, zaproś znajomych do obserwowania naszej strony i/lub wesprzyj działalność Haus Oberschlesien dowolnym datkiem.
Numer konta: PL 93 2490 0005 0000 4530 0024 6728 Tytuł przelewu: darowizna HO
PL: Wesprzyj nas - każda wpłata ma znaczenie! Z dopiskiem: darowizna HO DE: Unterstützen Sie uns - jeder Beitrag zählt! Verwendungszweck: Spende HO💛💙
