19 stycznia 1788 roku – początek epoki pary na Górnym Śląsku 💛💙
Archiwalna publikacja z 2026-01-19.
🇵🇱 🇩🇪 19 stycznia 1788 roku – początek epoki pary na Górnym Śląsku 💛💙
19 stycznia 1788 roku w kopalni „Fryderyk” w Strzybnicy (Friedrichshütte) i Bobrownikach Śląskich (Bobrownik), dziś na obszarze Tarnowskich Gór (Tarnowitz), uruchomiono maszynę parową. Było to wydarzenie, które zapoczątkowało jeden z najważniejszych procesów w dziejach Górnego Śląska i całej Europy Środkowej.
238 lat temu w okolicach Tarnowskich Gór (Tarnowitz) ruszył niezwykły mechanizm nowoczesności. W kopalni rud srebra i ołowiu „Fryderyk” zainstalowano jedną z pierwszych na kontynencie europejskim maszyn parowych przeznaczonych do odwadniania głębokich wyrobisk. Przełomowa pompa, sprowadzona z Walii z inicjatywy Friedricha Wilhelma von Redena, później nazywanego ojcem śląskiego przemysłu, radykalnie zmieniła możliwości techniczne górnictwa.
Zastosowanie maszyny parowej pozwoliło skutecznie rozwiązać problem, który przez dziesięciolecia hamował rozwój tarnogórskiego górnictwa – zalewanie podziemnych chodników wodą. Tradycyjne metody, oparte na pracy ręcznej i kieratach konnych, przestawały wystarczać wraz z pogłębianiem szybów. Nowa maszyna nie tylko zastąpiła konie napędzające urządzenia odwadniające, lecz także okazała się trzykrotnie tańsza w eksploatacji, co miało ogromne znaczenie gospodarcze.
Wieść o pierwszym rozruchu tej nowoczesnej machiny rozeszła się po Europie błyskawicznie. Do Tarnowskich Gór (Tarnowitz) przybywali uczeni, urzędnicy i ciekawscy obserwatorzy, chcący zobaczyć, jak technika parowa wkracza do świata górników. Instalacja ta stała się symbolem technicznego skoku przełomu XVIII i XIX wieku, nie tylko na Górnym Śląsku, lecz także w całej Europie kontynentalnej.
Nie był to przypadek. Friedrich Wilhelm von Reden zetknął się z techniką parową podczas podróży do Wielkiej Brytanii, gdzie obserwował rozwój nowoczesnych metod wydobycia i przetwórstwa surowców. Po powrocie postanowił przenieść najlepsze wzorce na grunt pruski. W połączeniu z odkryciem bogatych złóż srebra kilka lat wcześniej, uruchomienie maszyny parowej w 1788 roku uznaje się dziś za jeden z kamieni milowych europejskiej rewolucji przemysłowej.
Efekty przerosły oczekiwania. Wydajniejsze odwadnianie umożliwiło sięganie po coraz głębiej położone złoża, przyspieszyło rozwój kopalń, a w dłuższej perspektywie stworzyło fundament pod rozkwit hutnictwa i przemysłu ciężkiego. To od takich decyzji technicznych zaczęła się przemiana Górnego Śląska w jeden z kluczowych regionów przemysłowych Europy.
Dziś tę historię można poznać niemal na własnej skórze. Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach (Silberbergwerk Tarnowitz) oraz Sztolnia Czarnego Pstrąga (Schwarzer-Pforellen-Stollen), wpisane w 2017 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, przypominają o czasach, gdy nowoczesność rodziła się pod ziemią.
💛💙 Wesprzyj naszą działalność Jeśli podoba Ci się nasza praca, pomóż nam chronić i popularyzować dziedzictwo Górnego Śląska. Wesprzyj Haus Oberschlesien dowolną wpłatą lub przekaż pamiątki, dokumenty i przedmioty związane z historią regionu. Nie pozwólmy tej historii zniknąć.
Numer konta: PL 93 2490 0005 0000 4530 0024 6728 Tytuł przelewu: darowizna HO
