Historia miasta, z przedwojennego przewodnika po Gleiwitz.
Archiwalna publikacja z 2025-12-29.
Historia miasta, z przedwojennego przewodnika po Gleiwitz.
Założyciel oraz dokładny czas założenia miasta pozostają do dziś nieznane. Można jednak przyjąć, że Gliwice powstały równocześnie z innymi miastami Górnego Śląska w połowie XIII wieku. Za potwierdzenie tej hipotezy uznaje się dokument wystawiony w 1276 roku, w którym hrabia Piotr ze Sławęcic sprzedał wieś Petersdorf, a Gliwice zostały w nim wymienione już jako miasto.
Wokół miasta, w miejscu dzisiejszych ulic Górnych i Dolnych Wałow, ciągnął się niegdyś wał obronny. Po jego wewnętrznej stronie znajdowały się fosa oraz mur miejski z Bramą Bytomską, zwaną także Białą, od strony wschodniej, oraz Bramą Raciborską, zwaną Czarną, od strony zachodniej. W pobliżu Białej Bramy stał zamek.
Przed bramami miejskimi rozciągały się pola uprawne oraz ogrody chmielowe należące do mieszczan. Uprawiano tu rolę, prowadzono hodowlę bydła, a z chmielu warzono piwo. Mieszczanie z wielką troską strzegli swoich praw browarniczych i, na ile pozwalała im władza, domagali się, aby pito wyłącznie ich piwo.
Wśród cechowych rzemieślników z biegiem czasu szczególnie istotną rolę zaczęli odgrywać sukiennicy. Fryderyk Wielki przywiązywał dużą wagę do wspierania tego rzemiosła. Pierwsza farbiarnia sukna została wybudowana w 1764 roku, kolejna zaś na parceli przy dzisiejszym kościele ewangelickim. W 1596 roku w Gliwicach osiedlonych było ponad stu rzemieślników różnych profesji. Przywileje cechowe otrzymali: piekarze w 1609 roku, szewcy w 1610 roku, a garncarze w 1632 roku.
Wojny, pożary oraz inne nieszczęścia nie omijały miasta. 17 kwietnia 1430 roku litewski książę i sprzymierzeniec husytów Korybut zdobył Gliwice. Po południu 25 lipca 1601 roku pewien mistrz piekarski, rozpalając piec, zaniedbał należytą ostrożność. W jego domu wybuchł pożar, który strawił całe miasto. Również w latach 1711, 1730 i 1735 Gliwice niemal całkowicie spłonęły. W 1627 roku miasto było oblegane przez Duńczyków, a w 1634 roku szalała tu zaraza.
Przez stulecia Gliwice pozostawały, według dzisiejszych kryteriów, niewielkim miasteczkiem. W 1742 roku, gdy Śląsk został oderwany od monarchii habsburskiej i przyłączony do Prus, miasto liczyło około 2100 mieszkańców. Zmiana przynależności państwowej stała się kamieniem milowym i punktem zwrotnym w rozwoju Gliwic.
W 1796 roku zakończono budowę Królewskiej Huty Żelaza, zwanej Hutą Państwową, a 10 listopada tego samego roku uruchomiono pierwszy na kontynencie europejskim wielki piec opalany koksem. Stąd król pruski Fryderyk Wilhelm III w 1804 roku pozyskał pierwsze dwie armaty dwunastofuntowe, a następnie broń i amunicję niezbędne do wojen wyzwoleńczych. Również Żelazne Krzyże z 1813 roku są wyrobem tej huty, której odlewy artystyczne zyskały szerokie uznanie.
Ukończenie Kanału Kłodnickiego w 1822 roku zapewniło górnośląskiemu węglowi, jak na ówczesne warunki, wystarczającą drogę wodną do wnętrza Niemiec i stworzyło nową podstawę dla zaopatrzenia kraju w paliwo. Dalszy rozwój przemysłowy Górnego Śląska uczynił z Gliwic to, czym są obecnie: miasto przemysłowe, handlowe i komunikacyjne, liczące około 110 000 mieszkańców.
🇵🇱 Wesprzyj Haus Oberschlesien
Jeśli cenisz rzetelną historię Górnego Śląska, archiwalne źródła i popularyzowanie lokalnego dziedzictwa, wesprzyj działalność Haus Oberschlesien. Każda wpłata pomaga nam ratować, opracowywać i udostępniać kolejne świadectwa przeszłości regionu.
Numer konta: PL 93 2490 0005 0000 4530 0024 6728 Tytuł przelewu: darowizna HO
