20 listopada 1945 roku w Berlinie Sojusznicza Rada Kontroli wydała postanowienie, które na dziesięciolecia odcisnęło piętno na historii Śląska. W dokumencie nakazano wysiedlenie całej niemieckiej ludności zamie
Archiwalna publikacja z 2025-11-20.
🇵🇱 🇩🇪20 listopada 1945 roku w Berlinie Sojusznicza Rada Kontroli wydała postanowienie, które na dziesięciolecia odcisnęło piętno na historii Śląska. W dokumencie nakazano wysiedlenie całej niemieckiej ludności zamieszkującej ziemie, które po wojnie znalazły się pod administracją Polski.
Był to jeden z etapów szerszego procesu regulowanego wcześniej przez ustalenia konferencji poczdamskiej, gdzie zwycięskie mocarstwa zdecydowały o „uporządkowaniu” przestrzeni narodowościowej Europy Środkowo-Wschodniej. W praktyce oznaczało to przymusowe przesiedlenia milionów ludzi, z których największa fala dotknęła właśnie Śląsk – region od wieków wielokulturowy, zamieszkały wspólnie przez Polaków, Niemców, Żydów, Czechów, Morawian i Ślązaków
Co oznaczała decyzja z 20 listopada?
🔸 rozpoczęcie zorganizowanej, „planowej” fazy wysiedleń, prowadzonych od 1946 roku w ramach tzw. akcji „przesiedlenia na Zachód”, 🔸 utworzenie specjalnych punktów zbiorczych, w których gromadzono ludność przed transportem, 🔸 objęcie decyzją zarówno mieszkańców dużych miast (Gliwic, Bytomia, Wrocławia, Opola), jak i najmniejszych wsi, 🔸 utratę domów, majątków i wielowiekowych małych ojczyzn, 🔸 dramatyczną zmianę struktury ludnościowej regionu – niemieckie rodziny zastępowane były przez przesiedleńców z centralnej Polski, Kresów Wschodnich i osadników wojskowych.
Ludzki wymiar decyzji
Za suchym urzędowym rozporządzeniem kryły się tysiące ludzkich tragedii. Na dworcach i bocznicach kolejowych całego Śląska – w Gliwicach, Koźlu, Opolu, Bytomiu, Prudniku, Nysie, Raciborzu – formowano transporty liczące po kilkadziesiąt wagonów.
W jednym z raportów alianckich z końca 1945 roku zapisano, że wysiedleńcy „mogą zabrać bagaż ręczny i rzeczy osobiste, lecz pozostawiają cały pozostały majątek”. Historia ta była wspólna dla rodzin robotniczych i dawnych weteranów, dla profesorów Politechniki Wrocławskiej, dla górników z Bytomia, dla rzemieślników z Prudnika czy handlarzy z targów w Gliwicach i Opolu.
Decyzja z 20 listopada 1945 r. była początkiem procesu, który do 1950 roku całkowicie odmienił etniczną mapę Śląska. Dziedzictwo kultury niemieckiej, żydowskiej i śląskiej w dużej mierze zanikło lub uległo rozproszeniu. To dlatego dziś tak ważne jest ratowanie pamiątek, archiwaliów i świadectw tamtej epoki.
🇵🇱 Jeśli cenisz naszą pracę — wesprzyj Haus Oberschlesien
Nie pozwólmy zaginąć historii dawnych mieszkańców naszego regionu. Numer konta: PL 93 2490 0005 0000 4530 0024 6728 Tytuł przelewu: darowizna HO
