Lew, który zasnął na zawsze – historia gliwickiego pomnika pamięci
Archiwalna publikacja z 2025-10-15.
🇵🇱🇩🇪 Lew, który zasnął na zawsze – historia gliwickiego pomnika pamięci
15 października 1849 roku w Gliwicach odbyła się uroczystość poświęcenia pomnika, który przez dziesięciolecia był jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta – „Lwa śpiącego” (Der schlafende Löwe). Monument ten stanął na wojskowej kwaterze cmentarza przy dzisiejszej ulicy Na Piasku, nieopodal Starego Cmentarza Żydowskiego. Ulica ta nosiła wówczas nazwę Löwenstraße – Lwia Ulica, nadaną właśnie od tej wyjątkowej rzeźby.
Pomnik upamiętniał poległych żołnierzy z Gliwic i okolic, którzy oddali życie w wojnach napoleońskich. Symbolika lwa była niezwykle wymowna – zwierzę, które w tradycji europejskiej uosabia męstwo i wierność, przedstawione w spoczynku, miało przypominać o wiecznym odpoczynku bohaterów.
Autorem rzeźby był Theodor Kalide (1801–1863) – jeden z najwybitniejszych śląskich rzeźbiarzy XIX wieku, uczeń słynnego Christiana Daniela Raucha i współtwórca berlińskiej szkoły rzeźby klasycystycznej. Kalide, pochodzący z Chorzowa, zasłynął także z takich dzieł jak „Śpiący lew z Bytomia”, „Śpiący lew z Wrocławia” czy „Chłopiec z łabędziem” – rzeźb rozsianych po całym ówczesnym państwie pruskim.
Sam pomnik gliwickiego lwa był darem króla Prus Fryderyka Wilhelma IV, który podczas swojej wizyty w Gliwicach 20 października 1846 roku przekazał miastu rzeźbę autorstwa Kalidego. Trzy lata później ustawiono ją na cmentarzu wojskowym, gdzie otoczono ją kamiennym postumentem i żeliwnym ogrodzeniem.
Z biegiem lat miejsce to stało się nie tylko przestrzenią pamięci, ale też symbolem miejskiej dumy. Jednak po 1945 roku, wraz z nowym porządkiem politycznym, cmentarz wojskowy został zlikwidowany, a pomnik rozebrano. Sam lew został przeniesiony do parku miejskiego, czyli dzisiejszego Parku im. Fryderyka Chopina, gdzie czuwał jeszcze przez pewien czas, zanim zniknął bez śladu w burzliwych powojennych latach.
Do dziś nie jest pewne, co dokładnie stało się z rzeźbą Kalidego. Według jednych źródeł mogła zostać zniszczona, według innych – trafiła do magazynów muzealnych lub została wywieziona. Jedno jest pewne – pamięć o Lwie śpiącym przetrwała w miejskich kronikach i świadomości gliwiczan.
Pomnik ten był nie tylko świadectwem artystycznego geniuszu Kalidego, lecz także symbolem przedwojennego Gleiwitz, w którym sztuka, historia i tożsamość spotykały się w kamieniu, brązie i ludzkiej pamięci.
