Elektrociepłownia Szombierki – śląska katedra przemysłu
Archiwalna publikacja z 2025-10-11.
🇵🇱 🇩🇪Elektrociepłownia Szombierki – śląska katedra przemysłu
Najwyższy z trzech kominów wznosi się 120 metrów w niebo nad Bytomiem. Choć od dawna nie unosi się już z nich dym, nadal wskazują one miejsce niezwykłe – monumentalny kompleks dawnej Elektrociepłowni Szombierki, położony na południowy zachód od centrum miasta.
To właśnie tutaj, w sercu dzielnicy Szombierki, bije jedno z ostatnich wielkich serc śląskiego przemysłu. Obiekt zaprojektowali Emil i Georg Zillmannowie, słynni architekci z Charlottenburga, znani także z realizacji katowickiego Nikiszowca i Giszowca – kolonii robotniczych o wyjątkowej wartości urbanistycznej.
⚙️ Narodziny przemysłowego giganta
Budowę elektrociepłowni rozpoczęto w 1917 roku, a uruchomienie nastąpiło w roku 1920. Powstała z inicjatywy spółki Oberschlesische Elektrizitätswerke AG, należącej do koncernu Georg von Giesches Erben, który zarządzał rozległymi kopalniami i hutami Górnego Śląska.
Gmach od początku robił wrażenie – nie tylko swoją skalą, ale też rozmachem architektonicznym. Styl, w którym został wzniesiony, określa się mianem industrialnego monumentalizmu – potężne ceglane elewacje, rytmiczne arkady i wielkie okna tworzą wrażenie niemal sakralnej przestrzeni. Nic dziwnego, że do dziś budynek nazywany jest często „katedrą przemysłu”.
Początkowo zakład wyposażony był w cztery turbozespoły i 20 kotłów, co pozwalało osiągnąć moc 70 MW – imponującą jak na lata 20. XX wieku.
Po wojnie, w latach 1947–1948, zainstalowano trzy nowoczesne kotły typu La Mont oraz dwa turbozespoły typu Škoda (35 MW) i I Brneńska. Dzięki tym modernizacjom, w 1955 roku elektrociepłownia osiągnęła moc 108 MW, stając się jedną z największych i najbardziej efektywnych elektrowni w Polsce.
W swoich złotych czasach „Szombierki” zasilały energią kopalnie, huty i całe śląskie miasta – od Bytomia po Katowice. W jej halach rozbrzmiewał stukot maszyn, syczenie pary i dźwięk turbin – dźwięk epoki, która uczyniła Śląsk przemysłowym sercem Europy.
🕰 Czas przemian i milczenia
Po II wojnie światowej zakład nadal pełnił swoją funkcję, zasilając Bytom i okoliczne dzielnice w energię i ciepło. Jednak wraz z końcem XX wieku jego rola zaczęła słabnąć. W 2011 roku zakończono produkcję energii, a w 2015 roku elektrociepłownia została ostatecznie wyłączona z eksploatacji.
Dziś nie słychać już szumu turbin ani syku pary, ale wciąż czuć tu ducha epoki. Hale, zegar na wieży, ogromne okna i ceglane ściany opowiadają historię pracy tysięcy ludzi, inżynierów i robotników, którzy tworzyli potęgę Śląska.
Od 2013 roku obiekt znajduje się na liście 100 najcenniejszych zabytków industrialnych świata („The Big Five of Industrial Heritage in Poland” według ERIH – European Route of Industrial Heritage).
🌅 Nowe życie w cieniu kominów
Od kilku lat trwają intensywne starania o przywrócenie temu miejscu dawnej świetności – nie jako zakładowi przemysłowemu, lecz jako przestrzeni kultury, edukacji i pamięci. W murach elektrociepłowni odbywały się już koncerty, spektakle, wystawy i wydarzenia artystyczne, które na nowo tchnęły życie w to niezwykłe miejsce.
Coraz częściej mówi się także o wpisaniu obiektu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, co mogłoby stać się symbolem międzynarodowego uznania dla śląskiego dziedzictwa przemysłowego.
🙌 Wesprzyj naszą działalność / Unterstützen Sie uns
Jeśli podoba Ci się nasza praca – podziel się postem, zaproś znajomych do obserwowania naszej strony i/lub wesprzyj działalność Haus Oberschlesien dowolnym datkiem. Numer konta: PL 93 2490 0005 0000 4530 0024 6728 Tytuł przelewu: darowizna HO
Wesprzyj nas – każda wpłata ma znaczenie! Unterstützen Sie uns – jeder Beitrag zählt!
