Komendant Czesław Gęborski i nierozliczone zbrodnie powojenne – 80 lat od tragedii w Łambinowicach
Archiwalna publikacja z 2025-10-04.
🇵🇱 🇩🇪Komendant Czesław Gęborski i nierozliczone zbrodnie powojenne – 80 lat od tragedii w Łambinowicach
4 października 1945 roku zapisał się w historii Górnego Śląska jako dzień tragiczny i wciąż bolesny. Tego dnia w powojennym obozie w Łambinowicach (niem. Lamsdorf), utworzonym przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego na terenie dawnych obozów pruskich i niemieckich, doszło do pożaru jednego z baraków. Ogień pochłonął dziesiątki istnień ludzkich — głównie Ślązaków i Niemców, w tym kobiety, starców i dzieci, wysiedlanych z okolicznych wsi.
Obóz w Łambinowicach był jednym z wielu miejsc, w których po 1945 roku przetrzymywano ludność uznaną przez nowe władze za „wrogą Polsce Ludowej” – często bez żadnych wyroków sądowych. Trafiali tam nie tylko Niemcy, ale również autochtoni – Ślązacy, a nawet Polacy z różnych regionów kraju. Wśród więźniów znalazł się m.in. Alojzy Zdebel, wcześniej więzień obozów Auschwitz i Mauthausen-Gusen – człowiek, który ocalał z niemieckich obozów, by w powojennej Polsce ponownie trafić za druty.
W trakcie gaszenia pożaru, który wybuchł w jednym z baraków, polska straż obozowa otworzyła ogień do więźniów próbujących ratować współtowarzyszy. Według oficjalnych danych śmierć poniosło 48 osób, lecz były więzień dr Esser twierdził, że liczba ofiar sięgała aż 581. Komendant obozu, Czesław Gęborski, miał osobiście brać udział w strzelaninie.
Gęborski, wówczas zaledwie 21-letni funkcjonariusz, był wcześniej komendantem innych obozów, w których również dochodziło do brutalnych nadużyć wobec więźniów. Mimo tych oskarżeń, nigdy nie został ukarany. W latach 50. przeprowadzono dwa procesy przeciwko niemu – oba zakończyły się uniewinnieniem. Po upadku PRL-u, w latach 90., sprawa została wznowiona, ale i ten proces nie przyniósł sprawiedliwości – Gęborski zmarł w 2006 roku, zanim zapadł wyrok.
Szacuje się, że w samym obozie w Łambinowicach zginęło co najmniej 1137 osób, choć wielu historyków i świadków uważa te dane za zaniżone. Obóz ten jest dziś miejscem pamięci, ale wciąż symbolem nierozliczonych zbrodni powojennych. Tragedia ta stanowi mroczne przypomnienie, że granica między ofiarą a oprawcą może w dziejowych zawieruchach zatrzeć się w dramatyczny sposób, a sprawiedliwość – nawet w wolnej Polsce – nie zawsze zwycięża.
