Tragedia w Stadtgarten: pożar, który odebrał dzieciństwo (Gleiwitz/Gliwice, 24 marca 1919 — 106 lat temu)
Archiwalna publikacja z 2025-09-17.
🇵🇱 🇩🇪Tragedia w Stadtgarten: pożar, który odebrał dzieciństwo (Gleiwitz/Gliwice, 24 marca 1919 — 106 lat temu) Na narożniku dawnej Oberwallstraße (dzisiejszych Górnych Wałów) tętniło życiem miejsce łączące teatr, kino i ogród restauracyjny. Zaczęło się od gospody (ok. 1870); obok działał lazaret wojskowy i letni teatr (1875). W 1879 r. przedsiębiorca Friedländer nabył teren i w 1882 r. stworzył tu pulsujące centrum rozrywki. Już w 1896 roku — zaledwie rok po paryskiej premierze kinematografu braci Lumière — pokazywano tu pierwsze filmy. W 1918 r. miasto przejęło kompleks (sala teatralna, restauracja, sala rozrywkowa). Salę rozrywkową przekształcono w kino. Odświeżona fasada z napisem „Stadtgarten”, czerwone pelargonie w oknach i wdrożone zabezpieczenia przeciwpożarowe miały oznaczać bezpieczny, nowoczesny początek.
24 marca 1919: gdy ogień zagłuszył śmiech
W sali nad restauracją trwało przedstawienie „Święta Jadwiga, patronka Śląska”. Widzami były głównie dzieci. Nagle pojawił się ogień. Zablokowane drzwi i panika zamieniły wyjście w pułapkę. Dozorca Franz Piechutta i mieszkańcy ruszyli na pomoc; straż pożarna przybyła szybko — dla wielu jednak było za późno. Zginęło 76 dzieci; 56 spoczęło we wspólnej mogile na Cmentarzu Lipowym. Dochodzenie wskazało niedociągnięcia w zabezpieczeniach i możliwość zapłonu od żarówki lampy.
Od „Stadtgarten” do „Capitol”
Do 1926 r. kino-teatr pozostawał miejski; potem, jako „Deulig-Palast”, został wydzierżawiony. W 1930 r., po przejęciu przez Union–Grundstück GmbH, obiekt wyremontowano i nadano nazwę „Capitol”. Ostatni akt przyniósł rok 1945 — kompleks spłonął w pożarze wznieconym przez żołnierzy sowieckich.
Kapsuła pamięci
Świadkiem gliwickiej tragedii z 1919 r. jest widelec sygnowany „Stadtgarten Gleiwitz” z widocznymi śladami stopienia. Ten eksponat w naszych zbiorach — milczący świadek dziecięcych głosów, których już nie słychać.
Jeśli podoba Ci się nasza praca — podziel się postem, zaproś znajomych do obserwowania i/lub wesprzyj Haus Oberschlesien. Numer konta: PL 93 2490 0005 0000 4530 0024 6728 — tytuł przelewu: darowizna HO PL: Wesprzyj nas – każda wpłata ma znaczenie! Z dopiskiem: darowizna HO DE: Unterstützen Sie uns – jeder Beitrag zählt! Verwendungszweck: Spende HO
-
