Niewielu dziś pamięta, że na gliwickim Rynku, pod numerem 29, działał elegancki sklep obuwniczy marki Salamander. To miejsce, choć dziś zapomniane, kryje w sobie fragment historii, który prowadzi nas przez dzie
Archiwalna publikacja z 2025-08-05.
🇵🇱🇩🇪Niewielu dziś pamięta, że na gliwickim Rynku, pod numerem 29, działał elegancki sklep obuwniczy marki Salamander. To miejsce, choć dziś zapomniane, kryje w sobie fragment historii, który prowadzi nas przez dzieje niemieckiej przedsiębiorczości, tragedię XX wieku i losy marki znanej na całym świecie. Historia Salamandra zaczyna się 5 grudnia 1899 roku, kiedy to Rudolf Moos, berliński handlarz skórą i krewny Alberta Einsteina, rejestruje znak towarowy z ognistą salamandrą w Cesarskim Urzędzie Patentowym. Inspirację zaczerpnął z broszki przedstawionej w angielskiej gazecie. Logo z jaszczurką miało międzynarodowy potencjał – nazwa „Salamander” nie wymagała tłumaczenia. Początkowo Moos produkował pasty do butów w piwnicy sklepu w Berlinie. W 1903 roku zlecił przeprojektowanie fasady sklepu i stworzenie profesjonalnego logo. Pierwszy sklep Salamander otwarto 20 grudnia 1903 roku. Już rok później zarejestrowano znak towarowy dla obuwia. Do 1909 roku firma miała 26 oddziałów w Niemczech, produkowała ponad dwa miliony par butów rocznie i zatrudniała blisko 3000 pracowników. Konflikt między udziałowcami doprowadził do odejścia Rudolfa Moosa, który sprzedał udziały i prawa do znaku towarowego. Nowa spółka Salamander AG powstała 8 września 1909 r., a jej udziałowcami byli Jacob Sigle, Max Levi i Isidor Rothschild. Do 1913 roku firma posiadała 832 licencjonowanych sprzedawców w Niemczech i 26 za granicą. W kolejnych latach Salamander stał się jednym z największych producentów obuwia w Europie.
Podczas II wojny światowej firma ma swój tragiczny rozdział. Jako jedyna niemiecka firma obuwnicza testowała swoje produkty na więźniach obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Więźniowie zmuszani byli do marszów do 40 kilometrów dziennie, w różnych butach, po specjalnym torze testowym z różnymi nawierzchniami. Wielu z nich zmarło. Vera Friedländer, przymusowa robotnica pracująca dla Salamander AG w dziale naprawczym z innymi robotnikami z Polski, Francji, Serbii i żydowskimi kobietami, wspominała po latach: „W naszych czasach, dziesięciolecia później, buty Salamander może nosić każdy. Ja nie będę. Gdy słyszę tę nazwę, myślę o butach bez właścicieli. Nie jest prawdą, że czas leczy wszystkie rany.” Podczas wojny firma straciła 26% infrastruktury fabrycznej i połowę sklepów.
Po wojnie Salamander odrodził się jako potęga. W latach 50. produkował 7,9 mln par butów rocznie, zatrudniał 9900 pracowników, a do 1967 roku liczby te wzrosły do 13,5 mln par i 17 800 osób. Marka była obecna w całej Europie. Po 1971 roku sytuacja się pogorszyła – rynek zalały tańsze buty z Azji. Mimo tego Salamander przetrwał i funkcjonuje do dziś, również w Polsce.
Niewielki przedmiot – łyżka do butów z napisem „Salamander, Gleiwitz, Ring 29” – przekazana do Haus Oberschlesien przez Wojtka, pozwoliła nam przypomnieć sobie o sklepie, który przez dekady istniał w centrum miasta. Dziękujemy za ten znak pamięci – bo czasem to właśnie małe przedmioty opowiadają najwięcej.
📩 Jeśli podoba Ci się nasza praca – podziel się postem, zaproś znajomych do obserwowania naszej strony i/lub wesprzyj działalność Haus Oberschlesien dowolnym datkiem. Numer konta: PL 93 2490 0005 0000 4530 0024 6728 Tytuł przelewu: darowizna HO Unterstützen Sie uns – jeder Beitrag zählt! Verwendungszweck: Spende HO
📌 #Salamander #Gliwice #Gleiwitz #HausOberschlesien #Oberschlesien #ButyZHistorią #SchuheMitGeschichte #Ring29 #Pamięć #Erinnerung #Dziedzictwo #KulturErhalten #Wojtek #Spende #WsparcieKultury
