Wójtowa Wieś – od średniowiecznego zaplecza Gliwic po literacką mapę Śląska
Archiwalna publikacja z 2025-07-26.
🇵🇱🇩🇪 Wójtowa Wieś – od średniowiecznego zaplecza Gliwic po literacką mapę Śląska
Historia Wójtowej Wsi (niem. Richtersdorf) to opowieść o miejscu, które przez wieki pozostawało w cieniu Gliwic, a jednocześnie budowało ich fundament. Początki osady sięgają końca XIII wieku. Nazwa wiąże się z urzędem wójta: według jednej wersji w 1296 r. należała do wójta Berttolda Klejczera, według innej – do wójta Richtera, który podzielił swój majątek między ośmiu biedniejszych gospodarzy, zakładając nową wieś.
Wójtowa Wieś była częścią kamery Gliwic – sieci wsi utrzymujących miasto. Chłopi musieli płacić czynsz w naturze, dostarczać zboże, drób, jaja, wozy do prac miejskich, a trzy razy w tygodniu odrabiać pańszczyznę przy fosach, groblach i mostach. Nawet opał do ratusza pochodził z ich obowiązkowych dostaw. Tak duże obciążenia wywołały w 1754 i 1766 r. bunty chłopów z Wójtowej Wsi, Trynku i Ostropy. Powstania stłumiono, a dopiero w 1787 r. złagodzono część obowiązków.
Układ osady wyznaczała rzeka Ostropka. Wójtowa Wieś była klasyczną ulicówką z gospodarstwami po obu stronach drogi. W 1862 r. mieszkało tu 1279 osób, utrzymujących się z rolnictwa i furmaństwa. Działały dwie cegielnie, dostarczające budulec do miasta – pamięć o nich przetrwała w nazwie przystanku „Cegielnia”.
W 1927 r. wieś włączono administracyjnie do Gliwic. Południowa część długo zachowała wiejski charakter – do dziś na Dolnej Wsi można zobaczyć dawne układy gospodarstw z domami zwróconymi szczytem do drogi i podwórzami w kształcie podkowy.
W 1803 r. powstała pierwsza szkoła ludowa w murowanej chacie krytej strzechą. Do 1918 r. mieszkańcy należeli do parafii Wszystkich Świętych. 7 września tego roku utworzono osobną administrację kościelną dla Wójtowej Wsi, a w 1927 r. ukończono budowę kościoła św. Antoniego. Przed świątynią stanęła figura św. Jerzego walczącego ze smokiem autorstwa Hannesa Breitenbacha – dziś odrestaurowana, wciąż imponuje detalem.
Jednym z najpiękniejszych zwyczajów były wielkanocne procesje konne „Chodzenie za Panem Bogiem”. Jeźdźcy objeżdżali pola, a kobiety na granicach ozdabiały konie kwiatami, prosząc o dobre plony. Był to symbol lokalnej kultury, którą mieszkańcy nazywali „swojską, własną i dobrą”.
Z tej dzielnicy pochodzi Zbigniew Rokita – autor nagradzanej książki „Kajś”, która stała się jednym z najważniejszych głosów o śląskiej tożsamości. – „Kajś to opowieść o moim Śląsku i o tym, jak ja go widzę” – mówił pisarz. Wplótł w nią historię swojej rodziny, czyniąc z Wójtowej Wsi ważny punkt literackiej mapy Śląska.
„Kajś” to druga książka Rokity, po reportażu „Królowie strzelców. Piłka w cieniu imperium”. Pisarz, pochodzący właśnie z Wójtowej Wsi, publikuje również w „Tygodniku Powszechnym”, „Polityce” i „Dzienniku Gazecie Prawnej”, specjalizując się w Górnym Śląsku i Europie Wschodniej.
Dziś Wójtowa Wieś to miejsce, gdzie spotykają się średniowieczna historia, ludowa tradycja i współczesna literatura. Od chłopskiego zaplecza Gliwic po książkę Rokity – to przestrzeń, w której wciąż żyje śląska pamięć.
