Myśląc o górnośląskim górnictwie, zwykle ulegamy pewnym stereotypom. Oczywiście zazwyczaj przychodzi na myśl górnictwo węglowe, dopiero później, po bliższym poznaniu okazuje się, że górnictwo kruszcowe było nie
Archiwalna publikacja z 2025-07-24.
⚒ Myśląc o górnośląskim górnictwie, zwykle ulegamy pewnym stereotypom. Oczywiście zazwyczaj przychodzi na myśl górnictwo węglowe, dopiero później, po bliższym poznaniu okazuje się, że górnictwo kruszcowe było nie tylko ważną gałęzią przemysłu wydobywczego, ale przede wszystkim jego fundamentem, prekursorem.
⚒ Początki górnictwa na obszarze Bytomia sięgają już wczesnego średniowiecza. Wydobyciu kruszców sprzyjało płytkie zaleganie galeny, występującej w warstwie dolomitów kruszconośnych bezpośrednio pod powierzchnią ziemi. W składzie galeny oprócz przeważającego ołowiu znajdują się cząsteczki srebra będącego w ówczesnych czasach z ekonomicznego punktu widzenia głównym surowcem strategicznym, na którym opierano system monetarny.
⚒ Spoglądając na dominujący w panoramie miasta szyb Krystyna (dawny Förderturm Kaiser-Wilhelm-Schacht), niełatwo jest wyobrazić sobie górnictwo średniowieczne, którego tajemnicze ślady skrywa ziemia tak bardzo zmieniona przez dekady XIX i XX-wiecznej industrializacji. Szukanie pozostałości górnictwa kruszcowego brzmi niczym historia rodem z filmów przygodowych, ukryta i zapomniana w głębi ziemi. Brzmi jak świetna inspiracja do lokalnej przygody. Gdyby w okolicach Bytomia znajdowały się jeszcze „zaginione” górnicze sztolnie… bo takich nie ma, prawda? Otóż są! Jedną z nich w XVI wieku mierzył tarnogórski górmistrz Johann Trapp.
⚒ Sztolnia św. Jerzego pod Bytomiem to nie lada historia, która dodatkowo kończy się gdzieś wśród mokradeł i rozlewisk Bytomki (pojawiającej się przez lata pod nazwami Bytomska Woda, Kacawa, czy Iserbach). Mieszczanie bytomscy, chcąc polepszyć ekonomiczną sytuację miasta, zdecydowali się na budowę sztolni odwadniającej pokłady kruszcowe znajdujące się na szacowanej ówcześnie głębokości od 12 do 14 łatrów. Budowę sztolni na głębokość przekraczającą 20 łatrów rozpoczęto w 1584 roku, a wspomniany już tarnogórski górmistrz Trapp w swym sprawozdaniu określa miejsce, w którym sztolnia bierze swój początek, o czym pisze Józef Piernikarczyk: „[...] za Szombierkami, przy Orzegowskim młynie, na polach Jana Gierałtowskiego, i gdy sztolnia ta z otwartym wkopem osiągnie długość 500 łatrów, wtedy pod wsią Szombierki dojdzie do głębokości 17 łatrów”.
⚒ Celem sztolni było dotarcie w okolice Miechowic, Srebrnej Góry i Szarleja. Nie wiemy, czy udało się osiągnąć sukces, lecz już w maju 1585 roku gwarkowie bytomscy chcą od sztolni odstąpić. Czy to na skutek zbyt długiego zwlekania na przywileje, jakich oczekiwali inwestorzy ze strony margrabiego Jerzego Fryderyka Hohenzollerna? Wiemy, że margrabia również chciał przystąpić do przedsiębiorstwa z 16 kuksami oznaczającymi wysokość udziałów w podejmowanym przedsięwzięciu. Warto wspomnieć, że już trzy lata później, na przełomie 1588 i 1589 roku do Bytomia zawitali notable monarchii Habsburgów i Rzeczypospolitej Obojga Narodów kończący spór o koronę krakowską.
⚒ Czy wśród mokradeł doliny Bytomki znajdują się pozostałości roznosu Sztolni św. Jerzego? Tego nie wiemy, ale jeszcze do początków XX wieku nad Stawem Orzegowskim (nazywanym również Franiol) znajdował się drewniany młyn wodny…
⚒ Pozostawiamy Was w atmosferze tajemniczości z widokiem na zabudowania należącej do koncernu Schaffgotschów kopalni węgla kamiennego Hohenzollern (po II wojnie światowej KWK Szombierki), którą wniesiono w latach 1871-1873 na polach wsi Szombierki u granic Bytomia. W 1929 roku na miejscu widocznej na najstarszym zdjęciu wieży szybowej powstała nowa, modernistyczna wieża o potężnej sylwetce w kształcie młota.
⚒️ Łączy nas również Johann Trapp Miasta Gwarków!
Muzeum Górnośląskie w Bytomiu
