Opowieść z torów – dzieje kolei wąskotorowej z Gliwic do Rud
Archiwalna publikacja z 2025-03-25.
🇵🇱🇩🇪Opowieść z torów – dzieje kolei wąskotorowej z Gliwic do Rud
Wiosenny poranek 25 marca 1899 roku przyniósł na Górny Śląsk coś więcej niż tylko ciepłe promienie słońca. Tego dnia z serca przemysłowych Gliwic wyruszył pierwszy pociąg wąskotorowy, przecinając pola, lasy i wsie w kierunku Rud. Świadkowie tego wydarzenia nie kryli emocji – gwizd lokomotywy rozbrzmiewający nad dachami domów był zwiastunem nowoczesności i nadziei na lepsze jutro.
Nowa linia kolejowa liczyła dokładnie 23,51 kilometra, a jej tory, o szerokości 785 mm, wiły się niczym wstęga przez krajobraz, łącząc Gliwice przez Nieborowice z Rudami. To nie była tylko kolej – to była arteria, która miała tchnąć życie w śląskie miejscowości, dowozić ludzi do pracy, towary do fabryk, a dzieci do szkół. Pierwszy odcinek, od Gliwic Trynku do Rud, był kamieniem milowym – ale prawdziwe ambicje sięgały dalej.
Wkrótce linię przedłużono – najpierw do Paproci w 1901 roku, potem do Markowic, a 17 maja 1903 roku ukończono najdalszy odcinek do stacji Ratibor Plania. Marzono nawet o dociągnięciu torów aż pod raciborski dworzec główny, ale te plany pozostały tylko na papierze, rozmyte przez politykę, pieniądze i czas.
Kolej była zaskakująco nowoczesna jak na swoje czasy – z Gliwic Trynku tor dochodził aż do ulicy Dworcowej, gdzie integrował się z siecią tramwajową. Na początku XX wieku była to wizja wręcz futurystyczna. Jednak życie kolei, podobnie jak losy Śląska, nie było usłane różami.
W 1939 roku wielka woda zalała Racibórz. Powódź odcięła tory między Lukasine a Ratibor Plania, a rozpoczęta tam budowa Kanału Ulga tylko przypieczętowała wyrok – ruchu już nie wznowiono. Marzenie o kolei docierającej do serca Raciborza ostatecznie zatonęło w błocie i projektach.
II wojna światowa przyniosła kolejnej tragedii. Radzieckie wojska, wchodząc na Śląsk, rozebrały część torów. Dopiero w 1950 roku odbudowano linię do Markowic, choć dalej już nie poprowadzono torów wąskotorowych – szlak przejęła kolej normalnotorowa. Kolejka, niegdyś pełna życia, skurczyła się do roli lokalnej komunikacji.
Mimo to jeszcze w latach 60. pociągi śmigały po trasie Gliwice – Rudy nawet trzynaście razy dziennie w dni robocze. Na krótszym odcinku Rudy – Markowice ruch był już jednak symboliczny – zaledwie cztery pary pociągów dziennie.
Dziś kolejka w Rudach to już nie tylko środek transportu – to zabytek, świadectwo epoki, kiedy stalowe szyny łączyły nie tylko miasta, ale i ludzi. Wśród szumu drzew i śpiewu ptaków wciąż można usłyszeć echa tamtego pierwszego gwizdu, który 25 marca 1899 roku otworzył zupełnie nowy rozdział w historii Górnego Śląska.
