13 marca 1883 roku Gliwice pożegnały jednego z najbardziej zasłużonych burmistrzów w swojej historii – Eduarda Teucherta. Jego śmierć odbiła się w mieście szerokim echem, ponieważ był niezwykle ceniony zarówno
Archiwalna publikacja z 2025-03-13.
🇵🇱🇩🇪13 marca 1883 roku Gliwice pożegnały jednego z najbardziej zasłużonych burmistrzów w swojej historii – Eduarda Teucherta. Jego śmierć odbiła się w mieście szerokim echem, ponieważ był niezwykle ceniony zarówno przez mieszkańców, jak i lokalne środowisko przemysłowe. Choć został pochowany na nieistniejącym już cmentarzu starokozielskim, spuścizna, którą po sobie pozostawił, wciąż jest widoczna w pejzażu Gliwic.
Teuchert wyrobił sobie renomę sprawnego i odważnego włodarza stopniowo, zaczynając od dolnośląskich miast prowincjonalnych. Już w pierwszych latach XIX wieku dał się poznać jako człowiek o liberalnych poglądach, co wyróżniało go na tle ówczesnych, często zachowawczych urzędników. Zamiast bezkrytycznie wspierać monarchię, zachowywał dystans wobec szlachty i władzy królewskiej, pozostając wierny ideałom wyniesionym z czasów studenckich. Jako działacz burszowski (Burschenschaft) narażał się na zarzuty o działalność wywrotową i zdradę stanu, ponieważ popierał postulaty wolności obywatelskich, sprawiedliwości społecznej i zjednoczenia narodowego.
Wcześniejsze urzędy sprawował m.in. w Polkwitz (Polkowicach), Lüben (Lubinie) czy Bunzlau (Bolesławcu). Był również radcą policyjnym w Glogau (Głogowie). Już w tamtym okresie zwracano uwagę na jego niekonwencjonalne podejście do zarządzania miastem i na dużą dbałość o interes obywateli. Demokratyczne przekonania nie ułatwiały mu kariery: kilkukrotnie musiał tłumaczyć się z rzekomej niesubordynacji lub nadmiernej wyrozumiałości wobec ruchów rewolucyjnych. W 1854 roku został przeniesiony do Gleiwitz (dzisiejsze Gliwice) – miasta, które wówczas było jeszcze zapóźnione komunalnie, lecz dzięki górnictwu i hutnictwu zaczynało nabierać tempa rozwoju.
Za rządów Teucherta, które zapoczątkowały nową erę w dziejach Gliwic, miasto przeszło z etapu niewielkiego ośrodka rolniczo-rzemieślniczego w dynamicznie rozwijające się centrum przemysłowe. To właśnie w tym okresie wykorzystano dogodne położenie komunikacyjne – w tym świeżo powstającą linię kolejową łączącą Zabrze z Wrocławiem – co sprzyjało napływowi kapitału i specjalistów. Rosły nowe warsztaty, fabryki i zakłady rzemieślnicze, a wkrótce także szkoły kształcące przyszłych fachowców (na przykład Handwerkerfortbildungsschule, przekształconą później w Prowincjonalną Szkołę Zawodową).
Oprócz zmian gospodarczych na rozwój miasta znacząco wpłynęły inwestycje w infrastrukturę. Już w pierwszych latach rządów Teucherta zlikwidowano resztki murów miejskich, wyremontowano i zmodernizowano mosty, ulepszono sieć ulic i zadbano o planowe wykupowanie bądź sprzedaż gruntów – tak, aby Gliwice mogły rozrastać się w sposób przemyślany. Za jego kadencji wzniesiono też budowle, które na stałe wpisały się w krajobraz miasta: kościół ewangelicki, nowoczesną (jak na owe czasy) synagogę, królewski sąd powiatowy, katolicki sierociniec oraz szpital miejski. Dla zamożniejszej części społeczeństwa planowano całe kwartały reprezentacyjnej zabudowy, a w południowo-zachodniej części Gleiwitz powstały ważne gmachy administracyjne i wojskowe.
Chociaż Teuchert odniósł liczne sukcesy, spotykał się czasem z nieufnością władz królewskich i bardziej konserwatywnych członków magistratu. Jego liberalne poglądy, wspieranie Niemieckiej Partii Postępowej (Deutsche Fortschrittspartei) i obecność w pruskim Abgeordnetenhaus (sejmie) sprawiły, że wywoływał kontrowersje. Mimo to, konsekwencja w działaniu na rzecz miasta doprowadziła do ponownego wyboru go na stanowisko burmistrza oraz dwukrotnego odznaczenia Orderem Czerwonego Orła. Co ciekawe, jedno z ówczesnych odznaczeń zobowiązywało go do noszenia go publicznie, co mogło być formą nacisku, by ów „stary demokrata” manifestował swą wierność monarsze.
To właśnie Teuchert nadał Gliwicom nowy kierunek – kierunek rozwoju, który zbudował solidne fundamenty dla przyszłych pokoleń. Przed odejściem na emeryturę w 1875 roku zdążył doprowadzić do wdrożenia szeregu modernizacji, w tym ustaleń administracyjnych i urbanistycznych, dzięki którym miasto mogło sprawnie przejść od „sukienniczej” przeszłości do czasów intensywnej industrializacji. Jego następcy, Alfred Kreidel (1875–1899) i Hermann Mentzel (1899–1912), kontynuowali reformy rozpoczęte przez Teucherta, a Gliwice rosły w siłę, stając się nowoczesnym ośrodkiem przemysłowym i jednym z ważniejszych miast Górnego Śląska.
Choć sam Eduard Teuchert i jego miejsce spoczynku nie przetrwały próby czasu, pamięć o nim wciąż jest żywa wśród gliwiczan i w historii miasta. Jego śmierć 13 marca 1883 roku była znaczącym wydarzeniem dla lokalnej społeczności, a liczne budowle, reformy i rozwiązania urbanistyczne, które wprowadził, wciąż przypominają o człowieku, który w burzliwych czasach XIX wieku miał odwagę być nie tylko sprawnym zarządcą, ale i niezłomnym orędownikiem idei wolności obywatelskich i demokracji.
