Poznajcie tajemnice przedwojennego Gleiwitz!
Archiwalna publikacja z 2025-02-16.
Poznajcie tajemnice przedwojennego Gleiwitz! Niedawno wzbogaciliśmy nasze zbiory o wyjątkowy przewodnik po Gleiwitz z 1934 roku, w którym odkryjecie nie tylko fascynującą historię miasta, lecz także wiele ciekawostek i faktów sprzed niemal stu lat. Specjalnie dla Was przetłumaczyliśmy najważniejsze fragmenty, dzięki czemu możecie zagłębić się w atmosferę tamtych czasów. Serdecznie zapraszamy do lektury, która przeniesie Was w świat dawnego Gleiwitz – pełen niezwykłych miejsc i opowieści.
Gliwice (dawniej Gleiwitz) – miasto o wielowiekowej historii i bogatych tradycjach przemysłowych
Na początku XVII wieku Gliwice (Gleiwitz) były niewielkim, ściśle zabudowanym ośrodkiem, otoczonym masywnym murem obronnym z dwiema głównymi drogami dojazdowymi. Od północnego zachodu prowadziła ulica Klosterstraße (obecnie nieistniejąca w pierwotnej formie), a od południowego wschodu – droga przy tak zwanej Sturmschule. Istniały wówczas dwie bramy: bytomska („biała”) i raciborska („czarna”), chronione przez potężne wieże. Rynek miał kształt prostokąta, a dookoła niego, zgodnie ze śląską tradycją, wznosiły się domy z charakterystycznymi podcieniami (Laubenhäusern). Model Gliwic z około 1600 roku, który można było zobaczyć w dawnym Muzeum Górnośląskim, wiernie oddawał tę fortyfikacyjną zabudowę.
Mimo że nie zachowały się dokładne informacje o założycielu ani dacie lokacji miasta, przyjmuje się, że Gliwice powstały w połowie XIII wieku – podobnie jak inne ośrodki na Górnym Śląsku. Źródłem potwierdzającym tę hipotezę jest dokument z 1276 roku, w którym hrabia Peter von Gleu(t)mbon sprzedaje wieś Petersdorf, a samo Gleiwitz określane jest już jako miasto. Okalające je wały i fosa z czasem ustąpiły miejsca ulicom, dziś znanym jako Oberwallstraße i Niederwallstraße. Za murami miejskimi rozciągały się pola i chmielniki należące do mieszczan, którzy dbali o rozwój piwowarstwa oraz pilnowali, by w mieście spożywano głównie ich własne wyroby. Z czasem miasto stało się ośrodkiem rzemieślniczym – między innymi rozwijali się tu sukiennicy, piekarze, szewcy i kuśnierze. Gliwice nie uniknęły jednak nieszczęść i zniszczeń: w 1430 roku zaatakował je litewski książę Świdrygiełło, w XVII i XVIII wieku kilkukrotnie niszczyły je pożary, a w 1627 roku miasto było oblegane przez wojska duńskie.
Przez stulecia Gliwice uchodziły za niewielkie miasteczko. Przełom nastąpił w 1742 roku, gdy Śląsk oderwano od monarchii habsburskiej i włączono do Prus. Odtąd intensywniej rozwijał się przemysł, zwłaszcza hutniczy i górniczy. W 1796 roku ukończono budowę Królewskiej Odlewni Żelaza (Staatliche Hütte), a w listopadzie tego samego roku uruchomiono pierwszy w Europie kontynentalnej wielki piec opalany koksem. To właśnie stąd pochodziły też dwunastofuntowe działa oraz amunicja używana w wojnach wyzwoleńczych początku XIX wieku, a także słynne Żelazne Krzyże z 1813 roku. Wraz z ukończeniem Kanału Kłodnickiego w 1822 roku umożliwiono transport górnośląskiego węgla drogą wodną w głąb Niemiec, co stało się nową podstawą zaopatrzenia w paliwo. Od tego momentu Gliwice zaczęły gwałtownie się rozrastać, stając się ważnym ośrodkiem przemysłowym, handlowym i komunikacyjnym. W pierwszej połowie XX wieku planowano dalszy rozwój żeglugi śródlądowej dzięki budowanemu wówczas Kanałowi Adolfa Hitlera (dzisiejszy Kanał Gliwicki), którego portowe instalacje miały znaleźć się w granicach miasta.
O bogatej tradycji i duchowości Gliwic świadczą również zachowane wizerunki religijne. Przykładem może być chorągiew procesyjna z kościoła Wszystkich Świętych, na której przedstawiono miasto otoczone murami, w towarzystwie postaci Matki Bożej. Nad miejską panoramą widoczne są także znaki rodu Mansfelderów (z 1626 roku) oraz herb Gliwic, który w 1629 roku nadał miastu cesarz Ferdynand II. Wszystkie te elementy podkreślają wielowiekowe dzieje Gliwic, ewolucję ich charakteru od niewielkiego grodu po nowoczesne miasto przemysłowe, a także silne zakorzenienie w tradycji i kulturze Górnego Śląska.
#stareprzewodniki #Gleiwitz1934 #CiekawaLektura #HistoriaMiasta #PoznawaniePrzeszłości #DawneCzasy #Gliwice #Polecamy
@obserwujący
