O śląskiej rodzinie ogrodników - Głogówek

🇵🇱🇩🇪O śląskiej rodzinie ogrodników - Głogówek

Kolejny raz zawędrujemy do Głogówka, gdzie osoba, którą dziś opiszę, związała z tym miastem połowę swojego życia. Będzie to swoista podróż w przeszłość śladem śląskiej rodziny ogrodników, dzięki której dziś możemy odtworzyć piękno przypałacowych ogrodów Śląskich rezydencji. O dokonaniach jednego z jej przedstawicieli rozpisywano się nie tylko w Europie, ale i za oceanem, czego potwierdzeniem są liczne zdigitalizowane publikacje znajdujące się w zasobach amerykańskich archiwów. Część tekstów Janorschke dotyczących przypałacowych parków w Świerklańcu, Kopicach i Strzelcach Opolskich (kto nie miał okazji się z nimi zapoznać, to pod tekstem podaliśmy dwa linki dotyczące Kopic i Strzelec Opolskich) mogliście już na naszej stronie. Poświęcił on też kilka zdań na temat miejskiego lodowiska w zamkowym parku w Opolu, które powstało jeszcze przed 1897 rokiem w wyniku zniwelowania przylegającej do parku łąki (lodowisko, jakie znamy ze stawu zamkowego, uwidocznione na licznych fotografiach powstało kilka lat później).

Zanim będziemy w Głogówku, pozwolę sobie na przybliżenie początków historii rodziny. Nasi ogrodnicy wywodzili się od… urodzonego i zamieszkałego w Ciepielowicach kołodzieja Karla Janorschke i jego żony Elisabeth. Z tego związku narodził się w 1822 roku Karl junior, który był ożeniony z Franziską z domu Michalsky. Karl, był absolwentem Królewskiego Instytutu Pomologicznego, po zakończeniu edukacji, całkowicie poświęcił się ogrodnictwu, objął stanowisko niezależnego kierownika ogrodu pałacowego w Dąbrowie. Następnie na Królewskiej Akademii Rolniczej w Prószkowie, pod opieką inspektora ogrodniczego, późniejszego radcy gospodarczego Stolla realizował założenie ogrodu botanicznego. W Prószkowie Janorschke zasiadał w komisjach egzaminacyjnych na ogrodników, objął też zarząd prowincjalnej szkółki i w tym charakterze pracował do roku 1856, współpracując z następcą Stolla w ogrodzie botanicznym, inspektorem ogrodów Hannemannem. Niestety nie wiemy dokładnie, kiedy Karl trafił do Głogówka i do kiedy działał w Prószkowie. Co prawda znajdziemy zapis, że Kolegium Prowincji wprowadziło próbne nauczanie ogrodnictwa na seminariach nauczycielskich i powołało Janorschkego z Prószkowa jako pierwszego ogrodnika do seminarium nauczycielskiego w Głogówku, gdzie codziennie prowadził wykłady we wszystkich dziedzinach ogrodnictwa. Dzięki swojemu wysiłkowi i pracowitości szybko pozyskał bardzo gorliwych propagatorów ogrodnictwa wśród nauczycieli szkół podstawowych, spod których wyszli najzdolniejsi uczniowie ogrodnictwa na Górnym Śląsku. Jednak ta informacja nic nie wniosła do ustalenia daty jego przybycia do Głogówka, lecz dzięki przejrzeniu ówczesnych gazet oraz ksiąg adresowych i informacji w nich zamieszczonych możemy w przybliżeniu datować jego pojawienie się w tym mieście na lata osiemdziesiąte XIX wieku. Wiele problemu sprawiło też ustalenie jego miejsca zamieszkania, ale i to udało się po paru dniach rozwikłać. Okazało się, że dziś to ulica Wielkie Oracze 19 w Głogówku, gdzie nieopodal znajduje się ulica… Ogrodnicza. Karl piastował w Głogówku funkcję przewodniczącego stowarzyszenia ogrodniczego. Warto tutaj wspomnieć, że Karl nie do końca zerwał kontakty z Prószkowem, czego dowodem jest informacja o urodzeniu w tej miejscowości syna Oskara w 1857 roku, który poszedł w ślady ojca i po zakończeniu edukacji zamieszkał w Głogówku. Ten okres to czas, kiedy Oskar napisał najwięcej publikacji dotyczących ogrodnictwa, sadownictwa itp., to właśnie dzięki tym publikacjom min na łamach „Die Gartenkunst” wiemy, jak dokładnie wyglądały pałacowe parki i ogrody śląskich rezydencji. Oskar był autorem wielu projektów ogrodów i (m.in. przysłowiowe swoje trzy grosze miał przy projekcie głubczyckiej promenady), parków. W 1855 roku Oskar wraz z ojcem założył w Głogówku szkółkę drzew, krzewów i kwiatów, która należała do czołowych na Górnym Śląsku. Oprócz tego zasłynęli z największej hodowli jedwabników w ówczesnych Niemczech, uprawy warzyw, rzadkich odmian owoców, które były dostarczane na arystokratyczne stoły, min takich rodzin jak Oppersdorff czy Württemberg, ich praca była nagradzana na szeregu wystawach ogrodniczych, zdobywając liczne medale. W Głogówku prowadzili również największy i najstarszy sklep ogrodniczy na Górnym Śląsku. Jako ciekawostkę przytoczę informację zamieszczoną na łamach czasopisma „Der Oberschlesische Wanderer” z 1894 roku, w którym znajdziemy zapis dotyczący ich współpracy z Królewskim Zarządem Kolei w Nysie. Dotyczył on badań nad możliwością uprawy drzew owocowych przy trasach kolejowych. Oczywiście brano pod uwagę odpowiednie tereny i warunki glebowe. Niestety informacji dotyczących realizacji tych badań nie udało się odnaleźć. W 1899 roku z powodu podeszłego wieku Karl został zwolniony przez władze ze stanowiska ogrodnika głogóweckiego seminarium, co ciekawe nie było ono uwzględnione w budżecie, przez co nie mógł otrzymać emerytury. Tak został potraktowany za swoje 33 lata pracy ogrodnika, podobny los spotkał innych ogrodników min Pana Plosel z Pyskowic, czy Ullnera z Pilchowic. Karl 10 grudnia 1899 roku w wieku 77 lat o godzinie 02:15 w swoim domu zmarł. Po śmierci ojca rodzinne dziedzictwo z powodzeniem kontynuował syn Oskar, który został prezesem Śląskiego Okręgu Zrzeszenia Ogrodników Handlowych. W 1902 roku poznał urodzoną 20 maja 1876 roku w Głubczycach, wybrankę swojego serca, córkę ślusarza, Emmę Otylię Leichter, z którą wziął ślub 6 maja 1902 roku. Świadkami byli 38-letni zarządca domu wypoczynkowego Leopold Janorschke oraz 33-letni ślusarz z Głubczyc Richard Leichter. Małżeństwo miało czwórkę dzieci: Karla Oskara, Margarethę Marię, Johanna Karla i Wilhelma Konrada. Oskar przez pewien okres pełnił funkcje miejskiego ogrodnika w Głubczycach, a w 1913 roku w majątku w Większycach objął, po rezygnacji Pana Schneidera, funkcję inspektora ds. ogrodnictwa. W 1916 roku został inżynierem ogrodnictwa i głogóweckim ogrodnikiem miejskim, tę funkcję sprawował do roku 1922, kiedy to przeprowadził się do Głuchołaz, gdzie posiadał swoją filię i zamieszkał przy Zuckmantlerstr. 29 (obecna ulica Powstańców Śląskich). W Głuchołazach do pracy w swojej firmie zatrudnił, zapewne oferując wyższe wynagrodzenie, ogrodnika rodziny Donnersmarck ze Świerklańca. Mieszkając w tym mieście, poświęcił się nie tylko zarządzaniem swego interesu, ale nadal kontynuował pracę nad projektami związanymi z ogrodnictwem. Spod jego pióra wciąż wychodziły poruszające tę tematykę. W jednej z gazet z lat trzydziestych ubiegłego wieku pojawiła się informacja, że Pan Janorschke brał udział w planach budowy głuchołaskiego basenu, projektując nasadzenia roślin i drzew. Niestety nie wiadomo czy był to syn Oskara, Karl, czy sam Oskar. Zmarł on 30 kwietnia 1936 roku w swoim domu w Głuchołazach przy obecnej ulicy Powstańców Śląskich 29, zgłaszającym zgon był jego syn Karl, któremu zamiłowanie do ogrodnictwa przekazał ojciec i które z powodzeniem kontynuował. Na koniec chciałbym przytoczyć ciekawostkę. Otóż w 1931 roku ukazał się w gazecie „Die Umschau: Illustrierte Wochenschschrift über die Fortschritte in Wissenschaft und Technik” na wskroś nowoczesny nawet dziś, projekt osiedla socjalnego (zdjęcie poniżej), autorstwa Lothara Hollanda, w którym swój skromny udział miał Karl Janorschke. Nazwisko Janorschke pojawia się też w kilku innych miejscowościach Śląska, znajdziemy je we Wrocławiu, Bytomiu, Dąbrowie, Opolu, czy pod koniec lat dwudziestych ubiegłego wieku Chorzowie, pojawiają się również w dalekiej Ameryce, a łączyło ich wszystkich to samo- ogrodnictwo. Jak widzicie, temat nie został jeszcze w pełni wyczerpany, w tekście skupiłem się na głogóweckim wątku. Mam nadzieję, że czas pozwoli na poznanie historii i działalności innych członków tej śląskiej rodziny ogrodników, która być może jeszcze nas zaskoczy.

Niniejszy tekst powstał dzięki pomocy: Pana Pawła Szymkowicza- burmistrza Głuchołaz, Pana dyrektora Dział muzealno-wystawienniczy CK w Głogówku Aleksandra Devosges Cuber, Ania Joanna Mrohs i nieocenionej Pani Uli, za co wszystkim serdecznie dziękuję.

Źródła: Archiwum Państwowe w Opolu, biblioteki cyfrowe uniwersytetów w USA, Niemczech i Polsce, Śląska i Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa oraz archiwa niemieckie. @liderzy wśród fanów

Tekst pochodzi z zaprzyjaźnionej strony Kocham Opole & Opolskie

Źródło: oryginalna publikacja na Facebooku