Śląsk, region o wielokulturowych korzeniach, od wieków słynął z inicjatyw charytatywnych. Już w okresie przedwojennym lokalne społeczności, rody przemysłowe i rozmaite stowarzyszenia potrafiły się jednoczyć, by

Śląsk, region o wielokulturowych korzeniach, od wieków słynął z inicjatyw charytatywnych. Już w okresie przedwojennym lokalne społeczności, rody przemysłowe i rozmaite stowarzyszenia potrafiły się jednoczyć, by wspierać potrzebujących. Dziś, choć minęło prawie sto lat, duch solidarności i wzajemnej pomocy nadal jest obecny – najlepszym przykładem mogą być współczesne zbiórki masowe, takie jak Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. Warto przyjrzeć się, jak tradycje zapoczątkowane w czasach przedwojennych znajdują odzwierciedlenie w dzisiejszych działaniach dobroczynnych.

W przedwojennym krajobrazie Śląska wypadki w kopalniach nie należały do rzadkości. Gdy dochodziło do eksplozji metanu czy tąpnięć, społeczność lokalna od razu organizowała kwesty i zbiórki. Przykładem może być akcja z 1913 roku, przeprowadzona w rejonie Katowic i Szopienic. Po tragicznej eksplozji w kopalni, poszkodowanym rodzinom zapewniano nie tylko wsparcie finansowe, ale też żywność i najpotrzebniejsze rzeczy codziennego użytku. Co znamienne, kwestowali wszyscy: parafianie różnych wyznań, zrzeszenia górników czy robotnicze stowarzyszenia. Bywało, że specjalne skrzynki na datki stawiano w cechowniach kopalnianych, tak aby pomoc mogła dotrzeć do potrzebujących jak najszybciej. W miastach takich jak Bytom, Gliwice czy Wrocław wielką popularnością cieszyły się jarmarki charytatywne. Organizatorzy – często lokalne samorządy i stowarzyszenia – pobierali niewielką opłatę za stoiska, a dochód przekazywano na utrzymanie domów dziecka, przytułków dla starców lub na inne cele społeczne. Sprzedawcy wystawiali swoje towary w parkach miejskich bądź na rynkach, a część zysków trafiała do specjalnie utworzonego funduszu. Kiermasze te stanowiły nie tylko okazję do zakupu oryginalnych wyrobów rzemieślniczych, ale również sprzyjały integracji mieszkańców.

Rody przemysłowe, takie jak Donnersmarckowie czy Ballestremowie, oprócz tradycyjnej filantropii, prowadziły również politykę wspierania pracowników. Zakładano specjalne fundusze przykopalniane czy przyhutnicze, do których odkładano składki. W razie choroby, śmierci pracownika lub innych losowych zdarzeń, fundusz wypłacał doraźną pomoc finansową. W okresach trudnych, np. podczas kryzysu gospodarczego w latach 30. XX wieku, właściciele zakładów dodatkowo dotowali te kasy, dzięki czemu nawet najbardziej potrzebujący mogli liczyć na realne wsparcie.

Górny Śląsk to region naznaczony wieloma podziałami politycznymi i narodowościowymi. Na przestrzeni XX wieku funkcjonowały tu zarówno polskie, jak i niemieckie organizacje kulturalne czy społeczne. Dzięki temu, gdy wydarzały się poważne klęski żywiołowe czy katastrofy w kopalniach, pomoc napływała nie tylko z najbliższej okolicy, lecz także spoza Śląska – z dalszych części Polski czy Niemiec. Taka transgraniczna współpraca ukształtowała lokalne przekonanie, że w obliczu nieszczęścia wszelkie spory schodzą na drugi plan.

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech Śląska – zarówno w okresie przedwojennym, jak i współcześnie – jest wielość wyznań i kultur. W katowickich czy opolskich parafiach katolickich obok siebie żyli ewangelicy, Żydzi i inne społeczności wyznaniowe. Najlepszym dowodem na to, jak ta różnorodność potrafiła się jednoczyć, są przykłady zbiórek organizowanych wspólnie przez rady parafialne katolickie i ewangelickie. Wspierano wówczas sieroty, ofiary powodzi czy robotników tracących pracę. Podobnie żydowskie gminy wyznaniowe niejednokrotnie włączały się w przygotowanie pomocy, kierując się zasadą humanitaryzmu.

Kryzysy i klęski żywiołowe uświadamiały mieszkańcom, że nikt nie poradzi sobie sam. Górnoślązacy kilkukrotnie musieli też mierzyć się z poważnymi powodziami czy epidemiami – i za każdym razem okazywało się, że w obliczu zagrożenia ludzie potrafią wspólnie działać, niezależnie od sporów politycznych czy narodowych. Ta zasada kolektywnego wsparcia głęboko zakorzeniła się w mentalności lokalnych społeczności i stała się fundamentem ich solidarności.

Choć Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy (WOŚP), powołana do życia w 1993 roku z inicjatywy Jerzego Owsiaka, wydaje się tworem współczesnym, to jednak w jej mechanizmach działania można odnaleźć echa przedwojennych inicjatyw śląskich.

Tak jak kiedyś spontanicznie reagowano na tragiczne wypadki w kopalniach, dziś WOŚP mobilizuje wolontariuszy oraz darczyńców w całym kraju na początku stycznia. W miastach organizowane są koncerty, wydarzenia sportowe i aukcje, a pieniądze zbierane są do puszek dzierżonych przez tysiące kwestujących. Ta jednocząca energia przypomina dawne festyny i kiermasze, kiedy to społeczność także się integrowała, świetnie bawiła, a przy okazji zbierała fundusze na szlachetne cele.

W inicjatywach WOŚP widoczna jest gotowość społeczeństwa do bezinteresownej pomocy. Dla przedwojennej społeczności Śląska, w której przenikały się różne tożsamości i wyznania, podobna solidarność też była czymś naturalnym. Nieraz wspólne działania przyciągały dotacje i wolontariuszy z najróżniejszych środowisk – tak samo dziś WOŚP łączy ludzi, niezależnie od ich poglądów czy pochodzenia.

W latach 20. i 30. XX wieku głównym źródłem informacji były gazety, afisze miejskie i ogłoszenia parafialne. Współcześnie media społecznościowe i Internet mają ogromny wpływ na szybkość przepływu informacji. Jednak idea pozostaje taka sama: przekonać jak największą liczbę osób do wsparcia słusznej sprawy. Wielokulturowość Śląska oraz skłonność do współpracy wyrosły z doświadczeń wymagających wzajemnej pomocy. Przedwojenne zbiórki, fundusze przyzakładowe czy międzynarodowe akcje wspierające rodziny górników ofiar wypadków stały się podstawą do rozwoju silnego poczucia lokalnej odpowiedzialności. Ta spuścizna procentuje do dzisiaj – mieszkańcy regionu chętnie angażują się w akcje społeczne i charytatywne, niezależnie od tego, czy mówimy o małej zbiórce w parafii, czy o wielkim ogólnopolskim wydarzeniu pokroju WOŚP.

Przykładem może być zaangażowanie śląskich wolontariuszy podczas finałów Wielkiej Orkiestry. Często w działaniach biorą udział całe rodziny, łączące pokolenia i różne światopoglądy. Widać tu kontynuację tradycji, wedle której w imię dobra wspólnoty można zapomnieć o różnicach i skupić się na konkretnej pomocy. Taka postawa była charakterystyczna już w latach 30., kiedy obok siebie stawali katolicy, ewangelicy i Żydzi, by zbierać środki dla osieroconych dzieci czy pozbawionych pracy górników.

Śląsk – zarówno w przeszłości, jak i dziś – pozostaje żywym symbolem tego, jak różnorodność i historia pełna trudnych momentów mogą kształtować w ludziach ducha jedności i wzajemnego wsparcia. Przedwojenne akcje charytatywne na Śląsku, organizowane przez kościoły, bractwa górnicze, rodowody przemysłowe czy stowarzyszenia narodowe, były nie tylko zbiórkami pieniędzy. Pełniły także funkcję spoiwa społecznego, które łączyło ponad podziałami.

W dobie nowoczesnych technologii i szerokiego dostępu do mediów ta tradycja dobroczynności nie traci na znaczeniu. Wręcz przeciwnie – rozwija się i przybiera nowe formy. Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy doskonale wpisuje się w ten ponadczasowy nurt, przypominając, że chęć niesienia pomocy jest uniwersalna. Dzięki niej dawny śląski etos współpracy i tolerancji znajduje swój dalszy ciąg, udowadniając, że najtrwalsza wartość to otwartość na drugiego człowieka.

Chcesz grać razem z WOŚP w czasie 33. Finału WOŚP? Dorzuć się do naszej eSkarbonki już dzisiaj! eSkarbonka to wirtualna puszka iWolontariusza. Ty też możesz taką założyć.

#Śląsk #Wielokulturowość #Solidarność #HistoriaŚląska #Dobroczynność #PomocCharytatywna #TradycjeŚląskie #WOŚP #Górnictwo #RodyPrzemysłowe #JarmarkiCharytatywne #ZbiórkiSpołeczne #PomocMiędzynarodowa #DuchSolidarności #Tolerancja #FunduszePrzyzakładowe #Katowice #Opole #Gliwice #Bytom #Wrocław

Źródło: oryginalna publikacja na Facebooku