Od samego początku „Gleiwitz” – ochrzczony tak na cześć śląskiego miasta Gleiwitz (obecnie Gliwice) – nie był typowym okrętem wojennym. Powstał w 1928 roku w stoczni J.C. Tecklenborg w Bremerhaven jako trawler
Archiwalna publikacja z 2025-01-11.
🇵🇱🇩🇪Od samego początku „Gleiwitz” – ochrzczony tak na cześć śląskiego miasta Gleiwitz (obecnie Gliwice) – nie był typowym okrętem wojennym. Powstał w 1928 roku w stoczni J.C. Tecklenborg w Bremerhaven jako trawler rybacki, służący do połowów dennych. Nadano mu wówczas oznaczenie P.G.470, a jego pierwotnym przeznaczeniem było po prostu zaopatrywanie portów w ryby. Niemal dziesięć lat później, kiedy III Rzesza potrzebowała każdej jednostki zdolnej do pływania, „Gleiwitz” przejęto i wcielono do Kriegsmarine pod numerem V-1102. Choć „Gleiwitz” dysponował napędem parowym, umożliwiającym rozwinięcie prędkości około 13 węzłów, to jego konstrukcja w niewielkim stopniu nadawała się do prowadzenia operacji wojennych. Przerobienie go na okręt patrolowy nie było łatwym zadaniem. Takie statki stanowiły jednak ważne uzupełnienie ograniczonych zasobów niemieckiej marynarki. W czasie, gdy Kriegsmarine rozbudowywała wielkie pancerniki i U-Booty, liczne trawlery adaptowano na potrzeby konwojów, zaopatrzenia czy rozpoznania.
W pierwszych dniach wojny „Gleiwitz” zasilił 11. Vorpostenflotille, złożoną głównie z podobnie przebudowanych rybackich jednostek. Flotylla ta – z niewyposażonymi jeszcze w pełni w uzbrojenie załogami – początkowo nie wzięła udziału w kampanii wrześniowej. Dopiero w styczniu 1940 roku wszystkie okręty 11. Vorpostenflotille przesunięto na Morze Północne, gdzie „Gleiwitz” służył między innymi jako statek eskortowy dla konwojów kursujących między ujściem Łaby a portem w Rotterdamie. W tym samym roku patrolował również wody wokół norweskiego Stavanger i niemieckiego Wesermünde. Morze Północne należało do najbardziej niebezpiecznych akwenów w czasie II wojny światowej. Panowały tam trudne warunki pogodowe, a wrogie jednostki – zwłaszcza okręty brytyjskie – organizowały blokady i wykonywały naloty na niemieckie bazy. „Gleiwitz” jako jednostka eskortowa i patrolowa musiał nieustannie uważać na nieprzewidywalne sztormy, pola minowe czy ataki lotnicze. Zadania wykonywane w takich warunkach były wyjątkowo ryzykowne, zwłaszcza dla załogi statku, który pierwotnie nie powstał z myślą o wojnie na morzu. W styczniu 1943 roku „Gleiwitz” wypłynął w swój ostatni rejs. 30 stycznia, podczas sztormu u wybrzeży Danii, w tarapaty wpadł siostrzany trawler V-1109 „Mähren”. Zniosło go na mieliznę Bragerne, niedaleko niemieckiej twierdzy Hanstholm. Aby zapobiec całkowitemu zniszczeniu „Mähren”, do akcji ratunkowej skierowano okręty „Bjorn” i „Gleiwitz”. Niestety, „Gleiwitz” sam padł ofiarą sztormu – silne prądy skierowały go na podwodne skały, gdzie utkwił, nie mogąc dalej manewrować.
Załodze „Mähren” udało się w końcu podnieść jednostkę i odholować do portu Thyboron. Tego szczęścia nie miał „Gleiwitz”. Nikt nie zdążył go ściągnąć ze skał – statek został porzucony na otwartym morzu i szybko roztrzaskały go potężne fale. Historia potoczyła się podobnie w przypadku „Mähren”: po szybkim remoncie wrócił do służby, ale już w czerwcu 1943 roku zatonął po ataku samolotów RAF podczas eskorty statków z holenderskiego Den Helder. Dziś pozostałości „Gleiwitz” spoczywają na dnie wody o głębokości jedynie 4 metrów. Wrak można dojrzeć gołym okiem – wystaje ponad powierzchnię morza w okolicach duńskiej wioski rybackiej Lild Strand. Nurkowie odwiedzają go rzadko, jednak ci, którzy decydują się na wyprawę, łatwo odnajdują charakterystyczny kocioł parowy sterczący ponad falami oraz boję sygnalizacyjną umieszczoną nieopodal.
– Wrak się rozpada, ale tworzy wokół siebie prawdziwą naturalną rafę – opowiada duński nurek Niels Tvilling. – Niezliczone glony i małe ryby znajdują tam schronienie, a metalowe fragmenty kadłuba stanowią idealne siedlisko dla podwodnej fauny. Historia „Gleiwitz” pokazuje, jak potoczne trawlery – niegdyś wykorzystywane do połowu ryb – stały się cichymi bohaterami wojny na morzu. Bez szerokiego rozgłosu wypełniały zadania eskortowe i patrolowe, zmagając się nie tylko z wrogiem, lecz także z niebezpieczną pogodą i trudami morskiej służby. Los „Gleiwitz” stanowi więc przykład determinacji załóg tych niewielkich statków oraz tego, jak ekstremalne warunki frontu morskiego potrafiły obnażyć kruchość nawet najlepiej zaprojektowanych jednostek.
