Wystawa poświęcona Tragedii Górnośląskiej zatytułowana „Moj Opa tyż boł deportuwany” 8 stycznia 2025 r. zostanie otwarta w Senacie RP w Warszawie, by następnie przenieść się do zabytkowego gmachu Sejmu Śląskiego w Katowi

🇵🇱🇩🇪Wystawa poświęcona Tragedii Górnośląskiej zatytułowana „Moj Opa tyż boł deportuwany” 8 stycznia 2025 r. zostanie otwarta w Senacie RP w Warszawie, by następnie przenieść się do zabytkowego gmachu Sejmu Śląskiego w Katowicach, a ostatecznie dotrzeć do Parlamentu Europejskiego w Brukseli.

Ekspozycję „Moj Opa tyż boł deportuwany” opracowało Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 r. (CDDG) z siedzibą w Radzionkowie. Jak wyjaśnia dyrektorka CDDG, Justyna Konik, nazwa wystawy wzięła się od słów, które bardzo często padają z ust osób odwiedzających placówkę: „Moj opa tyż boł deportuwany”. W tłumaczeniu na język polski brzmi to: „Mój dziadek też był deportowany”.

– Próbowaliśmy w zwięzłej formie przedstawić skalę zsyłek oraz cały kontekst Tragedii Górnośląskiej. Na wystawie zobaczyć można fotografie i dokumenty, a także posłuchać wspomnień deportowanych i świadków historii – mówi Justyna Konik.

Tragedia Górnośląska rozpoczęła się w styczniu 1945 r., gdy na Śląsk wkroczyły wojska radzieckie. Ich obecności towarzyszyły brutalne represje: mordy, rabunki, gwałty i dewastacja zakładów przemysłowych. Następnie rozpoczęto akcję wywożenia mieszkańców w głąb ZSRR w celu pracy przymusowej, a wielu z nich trafiało też do obozów na terenie Polski.

Uroczyste otwarcie wystawy przez marszałek Senatu RP Małgorzatę Kidawę-Błońską rozpocznie oficjalne obchody 80. rocznicy tych tragicznych wydarzeń. Pierwsze styczniowe posiedzenia obu izb parlamentu poświęcone będą pracom nad uchwałami upamiętniającymi ofiary i ocalałych Tragedii Górnośląskiej.

Sejmiki województw śląskiego i opolskiego postanowiły, że rok 2025 będzie w obu regionach Rokiem Tragedii Górnośląskiej. W związku z tym Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach ogłosiła konkurs na znak graficzny upamiętniający ów czas. Zwycięski projekt przedstawia u góry czerwony drut kolczasty, a na dole czarną szynę – symbole cierpienia w obozach pracy i wywózek w głąb ZSRR. Kolor czerwony przywołuje na myśl przelaną krew, a czerń nawiązuje do industrialnego krajobrazu Górnego Śląska i jego górniczych tradycji.

CDDG w Radzionkowie nie tylko dokumentuje losy deportowanych, lecz także kolekcjonuje pamiątki i relacje z tamtego okresu. Jego siedziba mieści się w dawnym budynku dworca kolejowego, gdzie działa wystawa stała. Przed wejściem ustawiono oryginalny bydlęcy wagon (tzw. krowiok). Wchodząc do niego, można osobiście doświadczyć, w jak nieludzkich warunkach wywożono mieszkańców Górnego Śląska.

@[100057250281894:2048:Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 roku]

🇩🇪Die Ausstellung zur sogenannten „Oberschlesischen Tragödie“ mit dem Titel „Moj Opa tyż boł deportuwany“ wird am 8. Januar 2025 im Senat der Republik Polen in Warschau (Warschau) eröffnet. Anschließend zieht sie in das historische Gebäude des Schlesischen Landtags in Kattowitz (Katowice) weiter und findet schließlich ihren Weg ins Europäische Parlament in Brüssel (Brüssel).

Die Schau „Moj Opa tyż boł deportuwany“ wurde vom Zentrum zur Dokumentation der Deportation der Oberschlesier in die UdSSR 1945 (CDDG) mit Sitz in Radzionkau (Radzionków) konzipiert. Wie die Leiterin des CDDG, Justyna Konik, erklärt, geht der Titel auf eine häufig geäußerte Bemerkung der Besucherinnen und Besucher zurück: „Moj opa tyż boł deportuwany“. Auf Polnisch bedeutet das: „Mein Großvater wurde ebenfalls deportiert“.

– Wir haben versucht, in einer kompakten Form den Umfang der Deportationen sowie den gesamten Kontext der Oberschlesischen Tragödie darzustellen. Auf der Ausstellung sind Fotos und Dokumente zu sehen, außerdem kann man Zeitzeugenberichte von Deportierten und Zeugen der Geschichte anhören – sagt Justyna Konik.

Die Oberschlesische Tragödie begann im Januar 1945, als die Rote Armee in Oberschlesien einmarschierte. Ihr Vorgehen war von brutaler Gewalt begleitet: Morde, Plünderungen, Vergewaltigungen und die Zerstörung industrieller Anlagen. In der Folge begann die Zwangsverschleppung der Bevölkerung in das Landesinnere der UdSSR zu Zwangsarbeit; viele Menschen wurden zudem in Arbeitslagern auf dem Gebiet Polens inhaftiert.

Die feierliche Eröffnung der Ausstellung durch die Marschallin des Senats der Republik Polen, Małgorzata Kidawa-Błońska, markiert den offiziellen Auftakt zum Gedenken an den 80. Jahrestag dieser tragischen Ereignisse. Während der ersten Januar-Sitzungen beider Kammern des Parlaments sollen Entschließungen verabschiedet werden, die an die Opfer und Überlebenden der Oberschlesischen Tragödie erinnern.

Die Regionalparlamente (Sejmiki) der Woiwodschaften Schlesien und Oppeln beschlossen, das Jahr 2025 in beiden Regionen zum Jahr der Oberschlesischen Tragödie zu erklären. In diesem Zusammenhang organisierte die Akademie der Schönen Künste in Kattowitz einen Wettbewerb für das offizielle Gedenkzeichen. Das siegreiche Projekt zeigt oben einen roten Stacheldraht und unten eine schwarze Schiene – Symbole für das Leid in den Arbeitslagern und die Verschleppungen in das Landesinnere der UdSSR. Die Farbe Rot erinnert an das vergossene Blut, Schwarz verweist auf die industrielle Landschaft Oberschlesiens und seine Bergbautradition.

Das CDDG in Radzionkau sammelt nicht nur Dokumente über die Schicksale der Deportierten, sondern bewahrt ebenso Erinnerungsstücke und Zeitzeugenberichte aus dieser Epoche. In dem alten Bahnhofsgebäude befindet sich eine Dauerausstellung. Vor dem Eingang steht ein originaler Viehwagen (sogenannter „Krowiok“), in den man hineingehen kann, um sich einen Eindruck von den unmenschlichen Bedingungen zu verschaffen, unter denen die Bevölkerung Oberschlesiens verschleppt wurde.