Rozciągający się na obrzeżach Gliwic kompleks leśny to przestrzeń, w której od stuleci splatają się natura, historia i urbanistyczna wizja rozwoju miasta. Choć pierwsze wzmianki o lesie na tym terenie pochodzą
Archiwalna publikacja z 2024-12-13.
Rozciągający się na obrzeżach Gliwic kompleks leśny to przestrzeń, w której od stuleci splatają się natura, historia i urbanistyczna wizja rozwoju miasta. Choć pierwsze wzmianki o lesie na tym terenie pochodzą jeszcze ze średniowiecza, las nie należał wówczas do Gliwic. Miasto wchłonęło go dopiero w późniejszych stuleciach, nadając mu rangę ważnego elementu miejskiego krajobrazu.
Pierwsze dokładniejsze dokumenty dotyczące lasu pochodzą z XVII wieku i wskazują na istnienie lasów komunalnych w pobliżu dzisiejszej ulicy Chorzowskiej. Późniejsze mapy, np. ta z 1736 roku, potwierdzają obecność bujnego drzewostanu, otaczającego miasto z kilku stron. Już wtedy las podzielony był na odrębne obwody administracyjne, jak wspomniany w archiwach rejencji opolskiej Stary Las czy las Żernicki.
W XIX i na początku XX wieku Gliwice przechodziły intensywną transformację. Miasto, liczące zaledwie kilka tysięcy mieszkańców na początku XIX stulecia, w ciągu stu lat powiększyło populację ponad dwudziestokrotnie. Rosnąca liczba mieszkańców, rozwój przemysłu i wchłanianie terenów podmiejskich wymagały odpowiedzialnego planowania przestrzennego. Koncepcja „miasta-ogrodu” pozwalała połączyć przestrzeń mieszkalną z zielenią – Las Miejski oraz Palmiarnia Miejska stały się kluczowymi elementami tego nowoczesnego założenia urbanistycznego.
Pod koniec XIX wieku w lesie wzniesiono tzw. „Zameczek Leśny” – budowla, która nie tylko podniosła atrakcyjność tego miejsca, ale również przyciągała mieszkańców szukających wypoczynku i kontaktu z naturą. Las był świadkiem licznych wydarzeń: w 1909 roku zorganizowano tu X Niemieckie Igrzyska Młodzieży, w których uczestniczyło 50 tysięcy osób. To właśnie w tym miejscu, w 1910 roku, urządzono prowizoryczny pas startowy, służący do wyścigów motocyklowych – niezwykła atrakcja, która przyciągała ciekawskich i miłośników nowinek technicznych. Jednak las nie zawsze był spokojną ostoją. Na przestrzeni lat kilkukrotnie nawiedzały go klęski żywiołowe: huraganowe wiatry powalały tysiące drzew, a pożary trawiły spore połacie terenu. W XIX wieku miasto sprzedawało fragmenty lasu pod inwestycje i infrastrukturę kolejową, co świadczyło o zmieniającym się charakterze stosunku do tej przestrzeni. W okresie II wojny światowej Zameczek Leśny stał się miejscem stacjonowania robotników przymusowych. Prawdopodobnie w lesie znajdował się także niemiecki magazyn amunicji, co po wojnie wymagało rozminowywania i detonowania znalezisk. To trudne, a zarazem przełomowe momenty w dziejach lasu, po których natura stopniowo odzyskiwała swój teren, a miasto przywracało mu jego rekreacyjną i przyrodniczą funkcję. Dzisiejszy las w okolicach ulicy Chorzowskiej to nie tylko enklawa zieleni, ale również świadek długiego procesu przemian – od średniowiecznych wzmiankowanych kniei, poprzez komunalne lasy, aż po element modernistycznego „miasta-ogrodu”. Jego historia to połączenie dynamicznej urbanizacji, przedsięwzięć sportowych i kulturalnych, a także dramatycznych chwil podczas zawieruch dziejowych. Współcześnie las stanowi cenny fragment dziedzictwa Gliwic – miejsce, gdzie mieszkańcy mogą wypocząć, obcować z przyrodą i przypomnieć sobie, że miasto to nie tylko budynki i fabryki, lecz także odwieczny związek człowieka z naturą.
