Stalowy dom na Zandce – architektoniczny fenomen Zabrza
Archiwalna publikacja z 2024-12-12.
🇵🇱🇩🇪Stalowy dom na Zandce – architektoniczny fenomen Zabrza
W Zabrzu, w dzielnicy Zandka, znajduje się jeden z najbardziej niezwykłych zabytków techniki na Górnym Śląsku – Stalowy dom, wybudowany w 1927 roku. Prefabrykowane stalowe płyty użyte do konstrukcji budynku zostały odlane w pobliskiej Hucie Donnersmarcka. Budynek, będący eksperymentem, miał wprowadzić nowatorskie rozwiązania w budownictwie mieszkaniowym. Dziś stanowi unikalny przykład architektury przemysłowej, będąc świadectwem innowacyjnej myśli inżynieryjnej oraz dynamicznego rozwoju przemysłu na Górnym Śląsku.
Budowa stalowego domu była odpowiedzią na problemy, z którymi borykały się szybko rozwijające się miasta przemysłowe – brak odpowiednich materiałów budowlanych, takich jak drewno i cegła, oraz konieczność szybkiego tworzenia mieszkań dla robotników. Firma Krupp, znana z produkcji stali, postanowiła przetestować możliwość wznoszenia budynków z prefabrykowanych elementów stalowych. Eksperyment przeprowadzono w Zabrzu, w dzielnicy Zandka, która była zapleczem mieszkaniowym dla pracowników pobliskiej Huty Donnersmarcka.
Stalowy dom został zbudowany w rekordowym czasie – w ciągu zaledwie 26 dni. Konstrukcja budynku opierała się na prefabrykowanych stalowych segmentach, które zostały wyprodukowane w hucie i przewiezione na miejsce budowy. Segmenty te montowano na miejscu za pomocą nitów i śrub, co znacząco przyspieszało proces budowy i eliminowało potrzebę stosowania tradycyjnych materiałów, takich jak cegła czy beton.
Dwukondygnacyjny budynek mieścił cztery mieszkania, każde o powierzchni około 50 m². Każde mieszkanie składało się z dwóch pokoi i kuchni, natomiast toalety znajdowały się na wspólnych korytarzach. Zastosowanie stalowych płyt miało zapewnić trwałość budynku, odporność na ogień oraz łatwość konserwacji. Jednakże stalowa konstrukcja przyczyniała się także do wahań temperatury wewnątrz – latem wnętrza nagrzewały się, a zimą szybko się wychładzały, co utrudniało codzienne użytkowanie.
Dom był przeznaczony dla rodzin robotników zatrudnionych w hucie. Pomimo innowacyjności projektu, mieszkania w stalowym domu nie zyskały dużej popularności. Problemy z izolacją cieplną oraz specyficzny charakter stalowej konstrukcji sprawiły, że koncepcja ta nie została szerzej rozwinięta.
Dziś Stalowy dom na Zandce jest jednym z niewielu zachowanych przykładów tego rodzaju budownictwa w Europie. Stanowi cenny zabytek techniki, przypominając o czasach, gdy Zabrze było jednym z najważniejszych ośrodków przemysłowych w regionie. Budynek, choć nie spełnił wszystkich założeń swojego twórcy, jest świadectwem epoki, w której eksperymenty technologiczne były nieodłączną częścią rozwoju przemysłu i urbanistyki.
Stalowy dom przyciąga uwagę miłośników historii, architektury i techniki, wpisując się w szerszy kontekst dziedzictwa industrialnego Górnego Śląska. Jest symbolem czasów, kiedy śmiałe wizje inżynieryjne próbowano wcielać w życie, niezależnie od trudności i ograniczeń.
