W początkach XX wieku, dynamiczny rozwój Gliwic i wzrost zapotrzebowania na wodę wymusiły na władzach miasta budowę nowej wieży ciśnień. Nową konstrukcję postawiono przy dzisiejszej ulicy Sobieskiego. Daty budo
Archiwalna publikacja z 2024-10-31.
🇵🇱🇩🇪W początkach XX wieku, dynamiczny rozwój Gliwic i wzrost zapotrzebowania na wodę wymusiły na władzach miasta budowę nowej wieży ciśnień. Nową konstrukcję postawiono przy dzisiejszej ulicy Sobieskiego. Daty budowy są niejednoznaczne; niektóre źródła podają rok 1904, inne wskazują na lata 1905–1908, a jeszcze inne na rok 1918. Według konserwator zabytków Ewy Pokorskiej, najbardziej prawdopodobne jest datowanie na lata 1905–1908.
Lokalizacja wieży nie była przypadkowa. Aby efektywnie wspomagać istniejącą wieżę przy ulicy Poniatowskiego w dostarczaniu wody do południowych dzielnic miasta, nowa wieża musiała zostać zbudowana na wyżej położonym terenie. Obie wieże współpracowały ze sobą, zapewniając odpowiednie ciśnienie i dostępność wody dla mieszkańców Gliwic.
Wieża przy ulicy Sobieskiego to imponująca budowla o wysokości blisko 50 metrów i średnicy 26 metrów. Jej konstrukcja ma kształt lekko zwężającego się ku górze walca. Podstawa wieży znajduje się na wysokości 236,2 m n.p.m., a przy pełnym zbiorniku lustro wody sięga 267,6 m n.p.m. Zbiornik typu Intze, zaprojektowany przez prof. Otto Intze z Wyższej Szkoły Technicznej w Aachen, ma pojemność 3600 m³ i spoczywa na marmurowym pierścieniu. Instalacja zbiornika rozpoczęła się w sierpniu 1903 roku i zakończyła w grudniu tego samego roku, co czyniło tę konstrukcję jedną z najnowocześniejszych w ówczesnych Niemczech. Zarówno zbiornik, jak i konstrukcję dachu dostarczyła huta Donnersmarck z Zabrza.
Architektura wieży jest niezwykle malownicza. Wnętrze przypomina gotycki kościół dzięki wysokim na 7 metrów ostrołukowym oknom, które potęgują wrażenie przestronności i monumentalności. Do pierwszego poziomu prowadzą efektowne, kręte schody. Grubość murów zewnętrznych wynosi 2,2 metra u podstawy i zmniejsza się do 50 cm przy szczycie. Stalowy zbiornik wspiera się na wewnętrznym, walcowatym murze o średnicy 10 metrów i grubości ścian 1,6 metra. Na wysokości 17 metrów pod zbiornikiem znajduje się podest roboczy.
Wieża przeszła kilka istotnych remontów. W latach 1955–1958 dokonano napraw pęknięć w murze, gzymsów oraz konstrukcji dachu, a także wymieniono stolarkę okienną. W 1974 roku odnowiono zbiornik, a w 1977 roku przeprowadzono remont dachu, wymieniając pokrycie i odnawiając wieńczącą go latarnię. Mimo tych prac, w 1985 roku wieża została całkowicie wycofana z eksploatacji.
Obecnie pojawiają się sygnały sugerujące możliwość uratowania i odnowienia wieży ciśnień przy ulicy Sobieskiego. Na terenie wokół budowli trwają prace porządkowe, a obecność kontenera budowlanego może wskazywać na planowane działania remontowe lub adaptacyjne. Ze względu na unikatową architekturę i historyczne znaczenie, wieża ma duży potencjał, by stać się ważnym punktem na mapie kulturalnej Gliwic.
Możliwe scenariusze przyszłego wykorzystania obiektu obejmują przekształcenie go w przestrzeń muzealną, galerię sztuki, centrum konferencyjne czy nawet wyjątkową restaurację z panoramicznym widokiem na miasto. Adaptacja wieży do nowych funkcji mogłaby przyczynić się do ożywienia społecznego i kulturalnego tej części Gliwic, jednocześnie zachowując dziedzictwo architektoniczne dla przyszłych pokoleń.
Realizacja takiego projektu wymaga jednak zaangażowania ze strony władz miejskich, inwestorów oraz społeczności lokalnej. Uratowanie wieży ciśnień byłoby nie tylko zachowaniem cennego zabytku, ale także symbolem szacunku dla historii i umiejętności łączenia tradycji z nowoczesnością.
