1161 lat temu, 5 lipca 863 roku na ziemie Wielkich Moraw przybyli z Salonik bracia Cyryl i Metody, skierowani tam przez bizantyjskiego cesarza Michała III w roli misjonarzy na prośbę morawskiego władcy Rościsła

1161 lat temu, 5 lipca 863 roku na ziemie Wielkich Moraw przybyli z Salonik bracia Cyryl i Metody, skierowani tam przez bizantyjskiego cesarza Michała III w roli misjonarzy na prośbę morawskiego władcy Rościsława. O dniu tym pamięta się na dawnych terenach państwa wielkomorawskiego, a szczególnie w Republice Czeskiej i Słowackiej. Choć na terytorium Wielkich Moraw ewangelizacja trwała już od przełomu VII/VIII w. a morawską strukturę kościelną ustanowiła bawarska diecezja pasawska (pierwszy znany ze źródeł pisanych kościół chrześcijański został zbudowany tu już w 828 roku), datę związaną z politycznym wyborem dokonanym przez wspomnianego ówczesnego władcę umownie przyjęto, jako symboliczny początek chrześcijaństwa na tych ziemiach, w tym na ziemiach Śląska, opisywanych już przed 863 rokiem przez wysłańca angielskiego króla Alfreda Wielkiego, jako tereny w granicach Wielkich Moraw.

Śladów chrystianizacji ziem śląskich z IX/X w. nie pozostało do dziś zbyt wiele, ale w XX w. odkryto ich przynajmniej kilka. Jednym z najwcześniejszych świadectw chrześcijaństwa zachowanych na tych terenach są srebrne krzyże greckie z pierścienia z brązu znalezione w kurhanach, we wsi Stěbořice na Górnym Śląsku w rejonie Opawy, w ramach projektów badawczych Akademii Nauk Republiki Czeskiej, pochodzące z czasów przynależności tych ziem do Wielkich Moraw. Podobne znaleziska miały miejsce w Hradcu nad Moravici i Opawie-Male Hostice. Do oznak kultury chrześcijańskiej tego czasu należą też krzyże morawskie znalezione na wrocławskim Ostrowie Tumskim. Dla sceptyków bardziej przekonujące od wspomnianych znalezisk mogą być przykłady architektonicznych śladów chrystianizacji ziem śląskich. Do do tych najstarszych należy np. dawny kościół w Niemczy z ok. 890 roku, którego fundamenty odkryto w 1960 roku pod reliktami XIV w. kościoła (obiekt z apsydą prostokątną), czy kościół wrocławski z ok. 910 roku, którego fundamenty znajdujące się pod katedrą na Ostrowie Tumskim pokazano, jak w poprzednim przypadku na poniższym szkicu, z oznaczeniem części zachowanych murów i próbą rekonstrukcji budowli (te z zaznaczoną półkolistą apsydą) - skan z opracowania Edmunda Małachowicza >Architektoniczne ślady chrystianizacji Śląska w IX-X w.<. Podobne plany, ale dla kościołów morawskich opublikowała A. Merhautowá w opracowaniu >Rané středovéká architektura v Čechách< (Praha 1971). Zestawienie charakterystycznych cech rzutów wybranych kościołów morawskich i śląskich z IX i X w. pokazano na szkicu po stronie prawej. Warto przy okazji zauważyć, że najstarszy rozpoznany i zachowany na Śląsku (a przy okazji i na ziemiach współczesnego państwa polskiego) element wyposażenia świątyni chrześcijańskiej, czyli drewniana rzeźba sakralna z Barda (szerzej ostatnio znana za sprawą książki Tomasza Karamona) jest od niemczańskiego kościoła aż o około 170 lat młodsza...

*

skan z lewej: plany kościołów w Niemczy i we Wrocławiu z opracowania Edmunda Małachowicza >Architektoniczne ślady chrystianizacji Śląska w IX-X w.< z 2008 roku. skan z prawej: (A) przykłady planów kościołów morawskich z IX-X w. (wg A. Merhautowá. Rané středovéká architektura v Čechách, Praha 1971) (B) przykłady planów kościołów śląskich z tegoż okresu (od góry: Strzelin, Gromnik, Niemcza, Wrocław) źródło: informacje. pan. pl / oprac. prof. dr hab. Edmund Małachowicz

Źródło: oryginalna publikacja na Facebooku