Po 1945 roku Górny Śląsk stał się nowym domem dla polskich Ormian, którzy do tego czasu zamieszkiwali we wschodniej Galicji.
Archiwalna publikacja z 2024-02-05.
Po 1945 roku Górny Śląsk stał się nowym domem dla polskich Ormian, którzy do tego czasu zamieszkiwali we wschodniej Galicji.
Dziś Gliwice są siedzibą jednej z trzech ormiańsko-katolickich parafii w Polsce.
Ta liczebnie mała grupa, rozumiana bardziej jako wspólnota wyznaniowa niż etniczna od pewnego momentu, osiedlała się od XIV wieku na południowo-wschodnich terenach Królestwa Polskiego, które po unii z Wielkim Księstwem Litewskim w 1569 roku stało się jednym z największych państw Europy. Z biegiem czasu Ormianie polonizowali się językowo, zachowując jednak swoją religię i tradycje. Większość z nich czuła się jednocześnie Polakami i Ormianami lub Polakami ormiańskiego wyznania. Na wschodnich terenach Polski, anektowanych w 1945 roku przez Związek Radziecki, żyło około 10 000 członków tej społeczności. W niektórych miastach wschodniej Galicji znajdowały się ormiańskie kościoły, a katedra we Lwowie stanowiła duchowe centrum polskich Ormian.
Trzy ormiańsko-katolickie parafie w Polsce znajdują się w Gliwicach, Gdańsku i Warszawie.
W roku 1945, w wyniku masowego exodusu, kilka milionów Polaków z obszarów zajętych przez Związek Radziecki przeniosło się na Górny i Dolny Śląsk. Wśród nich znalazło się również kilka tysięcy Ormian, od dawna zintegrowanych z polskim społeczeństwem, którzy opuścili swoje rodzinne strony. Małe grupy z nich osiedliły się na Górnym Śląsku, przede wszystkim w Gliwicach, Zabrzu i Opolu. W Gliwicach w 1945 roku udostępniono im kościół Świętej Trójcy. Na ołtarzu tego kościoła od 1950 roku znajduje się cudowny obraz Matki Bożej z Łyśca, namalowany w XVI wieku przez ormiańskiego duchownego na ówczesnych południowo-wschodnich terenach Polski, a po II wojnie światowej przeniesiony do Górnego Śląska przez ostatniego proboszcza ormiańsko-katolickiego kościoła w Stanisławowie. Gliwice są dzisiaj, obok Gdańska i Warszawy, siedzibą jednej z trzech ormiańsko-katolickich parafii w Polsce.
Duszpasterzem górnośląskiej wspólnoty w latach 2009-2017 był niedawno zmarły Tadeusz Isakowicz-Zaleski (1956 – 2024) – bez wątpienia jeden z najbardziej znanych przedstawicieli polskich Ormian w ostatnich dekadach. Rzymsko-katolicki i ormiańsko-katolicki duchowny zdobył uznanie dzięki swoim różnorodnym działaniom, m.in. był współzałożycielem charytatywnej Fundacji im. Brata Alberta. Ponadto głośno i konsekwentnie wypowiadał się na temat potrzeby rozliczenia się z niewygodnymi tematami z najnowszej historii Kościoła katolickiego w Polsce, w tym przede wszystkim współpracy niektórych jego przedstawicieli z komunistycznym aparatem bezpieczeństwa oraz tuszowania przypadków nadużyć seksualnych wobec dzieci przez duchownych. Ponadto od czasu rozpadu Związku Radzieckiego domagał się godnego upamiętnienia Polaków, którzy w pierwszej połowie lat 40. XX wieku zostali zamordowani podczas etnicznych czystek przeprowadzonych przez ukraińskich nacjonalistów w Galicji Wschodniej i na Wołyniu.
Obecnie około 1 500 polskich obywateli deklaruje narodowość ormiańską, z czego około 150 mieszka w województwie śląskim zarządzanym z Katowic. Wiele znanych postaci w Polsce ma lub miało częściowo ormiańskie korzenie, w tym malarza Teodora Axentowicza, poetę Zbigniewa Herberta i reżysera Jerzego Kawalerowicza. Obecnie najbardziej znanymi Polakami o ormiańskich korzeniach są "telewizyjny kucharz" Robert Makłowicz oraz aktorka Sonia Bohosiewicz, która dorastała w śląskim Żorach.
