Mroczna historia salamandry na Gliwickim rynku,
Archiwalna publikacja z 2023-05-23.
Mroczna historia salamandry na Gliwickim rynku,
Nieliczni pamiętają sklep obuwniczy Salamander na Gliwickim Rynku który mieścił się pod numerem 29. Nazwa Salamander i logo z ognistą salamandrą to znak towarowy, wymyślony przez berlińskiego handlarza skórą Rudolfa Moosa, krewnego Alberta Einsteina. Firma i znak towarowy została zarejestrowana w Cesarskim Urzędzie Patentowym w Berlinie 5 grudnia 1899 r. Zainspirowany wizerunkiem broszki z angielskiej gazety, symbol jaszczurki stał się inspiracją dla znaku towarowego pierwszych produkowanych przez niego past do butów. Ze względu na planowaną działalność międzynarodową Moos od początku używał terminu „Salamandra”, ponieważ tego słowa nie trzeba było tłumaczyć. Pasta do butów została początkowo wykonana w piwnicy jego sklepu w Berlinie. W 1903 roku założyciel marki zlecił przeprojektowanie sklepu obuwniczego, profesjonalnie projektując nową fasadę i logo. Pierwszy sklep Salamander został otwarty 20 grudnia 1903 roku w Berlinie i sprzedawano w nim buty, w maju kolejnego roku zastało zarejestrowane nowe logo Salamander jako znak towarowy obuwia w Urzędzie Patentowym w Berlinie.
Do 1909 roku firma odnotowywała niezwykły wzrost sprzedaży, a we wszystkich sklepach Salamander widniało logo ze zwierzęcym znakiem salamandry. Pierwsze 26 oddziałów firmy było rozmieszczonych w całych Niemczech jako sklepy detaliczne. Zatrudniając 2880 pracowników, wyprodukowano ponad dwa miliony par butów. W tym samym roku doszło do nieporozumień między partnerami handlowymi. Jednym z nich był Maxi Levi, który planował w przyszłości prowadzić interesy w ramach spółki akcyjnej. Grupa AG miała wg niego obejmować fabryki obuwia w Kornwestheim, fabrykę skór Sihler w Zuffenhausen, firmę macierzystą Salamander w Berlinie i filię w Stuttgarcie. Ponieważ nie osiągnięto porozumienia wspólników, Rudolf Moos sprzedał swoje udziały i prawa do znaku towarowego. Udziałowcami nowej spółki Salamander utworzonej 8 września 1909 r. byli Jacob Sigle, Isidor Rothschild i Max Levi. Oprócz własnych sklepów do 1913 roku rozwinęła się sieć 832 licencjonowanych sprzedawców w Niemczech i 26 za granicą. 3500 pracowników produkowało rocznie 2,1 miliona par butów, korzystając z 2000 maszyn na powierzchni 30 000 m².
Max Levi zmarł w 1925 r. A Jakob Sigle w 1935 roku. Rudolf Moos mieszkał w Berlinie do 1939 roku, następnie jako przeciwnik reżimu nazistowskiego wyemigrował do Anglii.
W przeciwieństwie do innych producentów obuwia, podczas globalnego kryzysu gospodarczego w latach 1927–1933, Salamander zwiększył liczbę swoich pracowników o 1100 osób. Jednak w 1934 r. liczba liczba pracowników wynosiła zaledwie 500. Nie było to spowodowane spadkiem produkcji, służyło wyłącznie utrzymaniu konkurencyjności grupy w związku z rosnącą wydajnością technologiczną. W tym czasie odsetek kobiet pracujących fizycznie w firmie osiągnął 50 procent. Struktura zatrudnienia uległa zmianie bowiem odsetek wykwalifikowanych pracowników gwałtownie spadł na rzecz niewykwalifikowanych, tanich pracowników. Od 1933 r. spadkobiercy Leviego i Rothschilda sprzedali swoje udziały.
W czasie okresu narodowego socjalizmu Salamander był jedynym z niemieckich producentów obuwia, którego wyroby testowano przez więźniów w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen. Więźniowie musieli maszerować po 700-metrowym torze testowym, z różnymi nawierzchniami, do 40 kilometrów dziennie. Marsze te były de facto marszami śmierci, ponieważ więźniowie zostawali zastrzeleni, gdy upadali ze zmęczenia.
Vera Friedländer opisuje te wydarzenia następująco : „W naszych (współczesnych) czasach, dziesięciolecia później, buty Salamaner może nosić każdy. W każdym razie, ja nie będę nosić butów o tej nazwie. Kiedy ją słyszę, tę nazwę, myślę o tych butach bez właścicieli. Nie jest prawdą, że czas leczy wszystkie rany". Vera Friedländer pracowała jako przymusowy robotnik w branży naprawczej Salamander AG„ wraz z 50 do 60 osób ”, polskimi szewcami, Francuzami, Serbami i żydowskimi kobietami,
Podczas II wojny światowej firma Salamander straciła wskutek bombardowań 26 % swoich systemów fabrycznych oraz połowę sklepów sprzedaży detalicznej, wybudowanych w latach 1939–1945.
Po 1949 r. Grupa Salamander produkowała również buty dla dzieci, a wkrótce ich 9900 pracowników wyprodukowało 7,9 miliona par butów . Zakładano kolejne fabryki. Po uporządkowaniu papierów wartościowych i zakończeniu negocjacji w sprawie zwrotu akcji żydowskich w 1957 roku, akcje spółki Salamander AG zostały ponownie odnotowane na giełdzie.
W latach 60. Salamander rozszerzył swoją działalność na Francję i Austrię. W roku 1967 było zatrudnionych 17 800 osób, które produkowały 13,5 miliona par butów. Firma, z własną siecią oddziałów, rozwinęła się w największy w Europie producent obuwia. Od 1971 roku sprzedaż butów marki znacznie spada, w związku z pojawieniem się na rynku europejskim wielu tańszych producentów obuwia.
Spółka Salamander produkuje obuwie do dnia dzisiejszego i pozostaje aktywna również w Polsce.
Artykuł napisany dzięki Wojtkowi, który przekazał nam łyżkę do butów ze sklepu Salamander am Ring 29. Gleiwitz.
