Datowany na 14 kwietnia 1258 roku dokument księcia Władysława opolsko-raciborskiego zawiera informację o akwedukcie biegnącym od wsi Studzienna, przez środek Raciborza, aż do klasztoru dominikanów przy Rynku (a
Archiwalna publikacja z 2023-03-31.
Datowany na 14 kwietnia 1258 roku dokument księcia Władysława opolsko-raciborskiego zawiera informację o akwedukcie biegnącym od wsi Studzienna, przez środek Raciborza, aż do klasztoru dominikanów przy Rynku (aqueductum, que de villa nomine Studzona derivatur). Władca dał zakonnikom część tego kanału obok ich domu, wraz z młynem i leżącym przy nim placem. Zabronił jednak zakłócać bieg wody.
Wzmiankowany średniowieczny akwedukt zasilała Psina. W tym celu zbudowano kanał, biegnący od wsi Bieńkowice i wykorzystujący naturalne obniżenie terenu, umożliwiające swobodny spływ wody w kierunku Raciborza. Z czasem ciek nazwano Psinką. Wpisał się trwale w krajobraz miasta aż na siedem stuleci, będąc także dowodem wiedzy i umiejętności osadników z Niderlandów, pierwszych mieszkańców lokacyjnego Raciborza. Kanał o długości około dwunastu kilometrów umożliwił na całej swej długości budowę młynów i nawadnianie pól. Zapewniał bieżące zaopatrzenie Raciborza w wodę użytkową. Zasilał fosę wokół murów obronnych.
Z dokumentu księcia Władysława wynika wprost, że owe aqueductum płynęło przez środek miasta. Choć trudno to sobie dziś wyobrazić, zapis ten należy traktować dosłownie. W 1829 roku, podczas prac przy budowie szkoły św. Jadwigi (stała na miejscu fontanny na skwerze ks. prałata Stefana Pieczki), natrafiono na koryto kanału, biegnącego z południa przez plac św. Marcelego (dziś południowa część placu Długosza) w stronę kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, który okrążał od wschodu, kierując się w stronę klasztoru dominikanów (obecnie plac Targowy) i dalej ul. Odrzańskiej, przecinając ją na skrzyżowaniu z nieistniejącą już ul. Wagi Młyńskiej (przejście między sklepami na podwórze). Tu kanał zasilał młyn, po czym wpływał do Odry.
Najprawdopodobniej istniała druga odnoga, biegnąca od placu św. Marcelego w kierunku Rynku. Omijała centralny plac miasta zachodnią pierzeją, za którą łączyła się z kanałem przecinającym ul. Odrzańską. Świadczy o tym odkrycie kanału młynówki i koła młyńskiego. Doszło do niego w 1817 roku podczas wylewania fundamentów pod Ziemstwo Górnośląskie. Obiekt znajdował się przy Rynku, na parceli oznaczonej w księdze wieczystej numerem cztery, zaś w poniemieckich księgach adresowych numerem dwanaście, a więc w zachodniej pierzei. Dziś jest tu apteka. Dawniej na jej zapleczu znajdował się dziedziniec, na którym raciborscy rzeźnicy mieli swoją ubojnię, do której prowadzenia niezbędna była duża ilość bieżącej wody.
Nie zachowały się przekazy, w tym mapy, pozwalające na dokładne wytyczenie przebiegu XIII-wiecznego raciborskiego akweduktu, który co prawda doskonale spełniał swoją funkcję, ale miał też słabe punkty. Najważniejszy to długotrwałe i częste susze, które mocno obniżały poziom wód w dopływach Odry. W 1534 roku, z powodu suszy trwającej od Wielkanocy do 24 sierpnia, „powysychały na Śląsku wszystkie wody”. Sześć lat później przez pół roku nie spadła ani jedna kropla wody i nawet koryto Odry „porosło zielenią”. W 1473 roku, z powodu suszy od kwietnia do końca września, wyschły prawie wszystkie śląskie rzeki z wyjątkiem Odry, Nysy i Bobra, które jednak można było swobodnie przejść. W okresach posuchy Psinka nie była w stanie zabezpieczyć dostatecznej ilości wody bądź nie dostarczała jej wcale, tym bardziej, że już przed miastem miała liczne punkty poboru. Ponadto przy swoim niemrawym nurcie była narażona na zanieczyszczenia i skażenia.
Konieczna była więc budowa urządzeń hydrotechnicznych pozwalających korzystać z wód Odry. Zaawansowany w ich budowie był Wrocław. W 1272 roku książę Henryk IV wydał miastu zgodę na „prowadzenie i korzystanie z wody z Odry”. Czerpakowymi kołami stojącymi na brzegu rzeki podawano ją do drewnianych rurociągów. W 1386 roku Wrocław miał wieżę ciśnień przy Furcie Młyńskiej zwaną rurmusem. Od XVI wieku zaczęto wprowadzać w tym mieście pompy tłokowe napędzane siłą mięśni ludzi lub zwierząt.
