W styczniu 1919 powstał Związek Górnoślązaków, najbardziej masowa śląska organizacja w historii, bo licząca pół miliona członków (stan z 5.12.1921), stojąca na stanowisku, że Ślązacy są odrębnym narodem i domag

W styczniu 1919 powstał Związek Górnoślązaków, najbardziej masowa śląska organizacja w historii, bo licząca pół miliona członków (stan z 5.12.1921), stojąca na stanowisku, że Ślązacy są odrębnym narodem i domagająca się niepodległości Górnego Śląska. Oto jej geneza i dzieje po śląsku:

ZWIŌNZEK ÔD GŌRNOŚLŌZOKŌW - POLITIKŌWO REPREZYNTACYJO ÔD ŚLŌNSKIEJ NACYJE - JAK STANYŁ, JAK FŌNGŌWOŁ A POJAKIMU SIE STRACIŌŁ.

7 aprila 1849 na kolōnach „Dziennika Górnośląskiego” (Gōrnoślōnskigo Dziynnika), drukōwanygo we polskij godce w Bytōmiu (Beuthen O.S.), malyrz a poeta spode Lublińco Johan Gajda (Johann Gaida) wydoł „Sztelōnek do gōrno-szlōnskigo ludu”: […] do nos bliżajōm sie inksze czasy, kaj to i my do eklerōwanych nacyjōw, rachōwać sie bydymy mogli. […] Uczy nos historyjo ôd Anglijokōw, Francuzōw a Niymcōw, co kej lud sie pobrato, skupluje w jedna cołkość, to ônygo najsrogszy wrōg niy pokōno. I my to mogymy zônaczyć na kōnstitucyjōwych frajach ôparte. Zrychtujmy Liga Szlōnsko, za bajszpilym polskij, z tym zastrojyniym, co sie ô zachy echt szlōnske starać a szlōnsko nacyjo popiyrać bydymy. […] Kejby po inkszych gymajnach po blisku tyż kluby sie rychtōwali, mogliby my na jedna sztima Liga Szlōnsko zrychtōwać a ańfachōwy lud miołby faterlandōwo przinoleżitość poznać. Krōm, co na welōnkōwych trefach ôd posła Zefla Szafranka abo inakszyj Josepha Schaffranka mocka Ślōnzokōw ryczeli "Niych żije ślōnsko nacyjo", to idyjo ôd Gajdy niy ôstała zônaczōno, a gōrnoślōnsko politkōwo scyna ôpōnōwała niymiecko, katolicko partyjo Cyntrum (Zentrumpartei) a skuplōwany ś niōm lager ôd pōmiarkōwanych Polokōw a gōrnoślōnskich kōnzerwatistōw, kere godali po polsku a bōły do kupy ze cajtōngym "Katolik" ôd Adama Napieralskigo. Potyn pokozali sie po prowdzie plany takich gōrnoślōnskich politikerōw, jak Julius Szmula (Julius Schmula), Robert Engel a Paul Letocha, kere - nojprzōd we 1885 a we 1893 zaś - medikōwały ô ôdkuplōwaniu ze partyje Cyntrum a zrychtōwaniym ôsobnyj Gōrnoślōnskij Ludowyj Partyje, nale ône same sie ś nich cofły, kej uwożały, co yno we rōmach festelnyj partyje sōm w sztandzie starać sie ô gyszefty ôd Gōrnygo Ślōnska a Ślōnzokōw. Psinco pōmiyniōł i fakt, co ôroz urōs we siōła Polski Walferajn, kery we 1907 sztreknōł na swoja zajta "katolikowcōw" i ôsiyngnył srogi zukces, kej chycił we welōnku 39% sztimōw. Przileżitość dziepiyro rok 1918 pōmiyniōł. Klynska Niymcōw a Austro-Madziarōw we I weltōwyj haje, kero zaplymniōła rewolucyjōm we Niymcach a we Austryje i szkopyrtkōm mōnarchije ôd Hohynzollernōw a Habsburgōw, a skuli tygo staniyńciym na jejich gruzach nōwych sztatōw Polski a Czechosłowiocyje, kere wōnty do ślōnskich ziymōw wniesły.

Chopym, kery przi tyj przileżitoście zrychtōwać politikōwy manszaft ôd ślōnskij nacyje a dokludzić Gōrny Ślōnsk do fraju uzdoł, bōł EWALD LATACZ rodzōny 24 junika 1885 we Katowicach przi Holtzestrasse (dzisioj Mariacko) 30, synek ôd Karla Latacza – prezidynta ôd katolickigo zwiōnzka ôd rechtōrōw a posła ôd katolickij partyje Cyntrum. Krōm swojich - ni ma wōntōw - slowiańskich korczokōw, Latacz niy znoł żodnygo slowiańskigo ślōnskigo dyjalykta, a tym barzij polskij godki. Po ślōnsku godoł na zicher ōpa ôd Ewalda rodzōny we Walcach kole Krapkōwicōw (dzisioj woj. ôpolske). Cwaj-godkōwy bōł jeszczy ônygo fater Karl, nale bajtla chowoł już yno we niymieckij godce. Ewald Latacz skōńczył juristōwe sztudium na Uniwerzityjcie mianym Friedricha Wilhelma w Breslau, kere ukorōnōwoł ôbrōnōm dochtōr-arbajtu. Yntlich adwokatym a notarym we Wodzisławiu ôstał, a naroz radnym ze listy Cyntrum. Bez I weltōwo haja dr Ewald Latacz bōł lajtrym referatu do zachōw ôd hajōwygo wirtszafta we rybnickim krajsamcie. Spiknył sie wtynczos fest ze gōrnoślōnskimi industrialnymi magnatami, co bōło ônymu potyn przidajne przi politikōwych dziołaniach. Bez czos ôd rewolucyjōwygo wrynio ku kōńcowi I weltōwyj haje, kej wodza przejmnōwali ludowe, robotnikōwe a ôjokōwe rady, kere bōły same przed sia ôrganami ôd ferwaltōnka, rychtōwanymi bez rodzōnych Gōrnoślōnzokōw – ze roztōmańtych politikōwych lagrōw, dr Ewald Latacz ôstoł prezidyntym Robotnikōwyj Rady we Wodzisławiu. Podug Rudolfa Vogla, Ewald Latacz, kery „bōł chowany we klimie ôd gōrnoślōnskigo Cyntrum, ze swojōm naturōm nojbarzij nadołby sie na reskiroka ôd niymieckij Prowincyje Gōrny Ślōnsk. Kultura, porzōndek a wyćwika fest ôbstōnie kuplōwali ônygo ze niymieckimi ludziami a niymieckōm kulturgymajnōm. Nale we ônygo cufalu festelniejszo pokozała sie niechyńć do cyntralizmusōwyj politiki ôd Berlina, amtōwygo cofniyńcio, zowiyrzaniōwyj diskryminacyje i gyfil zocjalnygo behandlōwanio Gōrnoślōnzokōw za gorszych ôd inkszych kwatyrnikōw ôd Projsōw. Co wiyncyj cechōwało ônygo flamōwe a fanatizmusōwe przōniy Gōrnymu Ślōnskōwi”. Po szkopyrtce ôd mōnarchije Hohynzollernōw uzdoł ôn co je przileżitość, coby dokludzić Gōrny Ślōnsk do fraju. Przigodoł ku tyj idyje dwōch dziołoczōw lagra ôd "Katolika" rodzōnych we Dobrzyniu Wielgim kole Ôpolo - kapelōnka ze Mikulczyc kole Zobrzo ks. Tōmasa (Thomasa) Reginka a ônygo modszygo bracika rechtōra dr Hanysa (Hansa) Reginka - prezidynta Robotnikōwyj a Ôjokōwyj Rady we Racibōrzu.

26 nōwymbra 1918 Ewald Latacz dokludziōł do trefiynio sie we Katowicach bracikōw Reginkōw ze reprezyntantami ôd gōrnoślōnskich industrialnych magnatōw, a 27 nōwymbra do kupy ś nimi zrychtōwoł we Rybniku – tajymny Gōrnoślōnski Kōmityj, kery chcioł zrychtōwanio niyprzōnoleżityj Republiki Gōrny Ślōnk. 2 decymbra wszijske trzi trefili sie we Pradze ze prymierym Karelym Kramařym, kaj banōwali ô protekcyjo ôd Czechosłowiocyje do tyj idyje. 9 decymbra 1918 we Kandrzinie bōła kōnferyncyjo ôd politikpartyjōw, kere dziołali na Gōrnym Ślōnsku, na kero przijechali gōrnoślōnske lidery ôd niymieckich zocjaldymokratōw (SPD), liberałōw (DDP), kōnzerwatistōw (DNVP) a chadekōw (Zyntrumpartei) i pōmiarkōwanych Polokōw a polskogodkōwych kōnzerwatistōw ("katolikōwce" Napieralskigo), a niy przijechali radikalne Poloki ze lagra ôd Korfantygo a niymiecko skrajno lewica (USPD, KPD). Ewald Latacz prosto ôbzojmiōł tam forszlag zrychtōwanio niyprzinolezityj a neutralnyj Republiki Gōrny Ślōnsk. Reprezyntanty wszijskich ôbecnych partyjōw zrychtōwali Ślōnsko Kōmisyjo pod reskirōnkym rybnickigo landrata Hanysa Lukaschka ze Cyntrum, kero podjyna sie dofilōwać Gōrnoślōnski Kōmityj i „zeparatizmusōwe bliki na Gōrnym Ślōnsku koôrdinirōwać a roztopiyrzać”. 16 decymbra 1918 na trefie chopōw ôd dowiary ze gōrnoślōnskij ôrganizacyje ôd partyje Cyntrum (Zyntrumpartei) we Ôpolu (Oppeln) podjyni ôbsztalōwaniy ô ôdkuplōwaniu ôd ślōnskigo prowincyjōnalnygo reskirōnka tyj partyje w Breslau a zrychtōwaniu Katolickij Ludowyj Partyje (Katholische Volkspartei – KVP) ôd Gōrnygo Ślōnska. Tukejsze cyntrōwe lidery niy poszli nale tropym ôd Bajerskij Ludowyj Partyje, dyć ôstali we ściśniyntym zwiōnzku ze cyntralnym reskirōnkym ôd partyje Cyntrum (Zyntrumpartei). Na wtoro poła ôd decymbra prziłazi wyroźny tajlōng gōrnoślōnskich zeparatistōw na autōnōmistōw, to je grupa pod wodzōm rybnickigo landrata Hanysa Lukaschka a nieprzinoleżitościōwcōw ze rybnickigo Gōrnoślōnskigo Kōmityja. 19 decymbra 1918 we Rybniku Ewald Latacz zôrganizjyrōwōł mityng pod sztichwortym „Gōrny Ślōnsk do Gōrnoślōnzokōw”, kery mioł roztopiyrzić idyjo ôd niprzinolezitoście Gōrnygo Ślōnska. Darmo na mityngu pokozała sie srogo a agresiwno grupa ôd polskich hajokōw, kere sprali Latacza a inkszych gōrnoślōnskich niprzinoleżitościōwcōw, przejyni reskirōnek jejich mitynga a ciepli sztichwort dokuplōwanio Gōrnygo Ślōnska do Polski.

25 decymbra reskirok ôd autōnōmistōw Hanys Lukaschek a lider niyprzinoleżitōwcōw dr Ewald Latacz przijechali do Breslau, coby pedzieć reskirōnkowi ôd Cyntralnygo Folksrata ô zastrojyniach zeparatistōw do ôbzojmiyno niyprzinoleżityj Republiki Gōrny Ślōnsk. Jednako dōmogali sie prziznanio ôroz Gōrnymu Ślōnskowi szyrokij ferwaltōnkōwyj a kulturōwyj autōnōmije. Zajtry reskirōnek ôd Cyntralnej Folksrata prziwstoł na te dōmoganio i forszlagōwoł Lataczōwi, coby ôbjōn sztand ôd sztatkōmisorza na Gōrnym Ślōnsku. Nale ôn uzoleżnił eli przimnie forszlag ôd ôstawiynio ônymu fraju przi amtirōwaniu, frajnygo ôbieranio swojich byamtrōw a dōńścio do wszijskich gōrnoślōnskich papiurōw, w tym tajymnych. Taki fraj niydoszłygo sztatkōmisorza narychtōwołby ideal przileżitość do ôdkuplōwanio bez nigo Gōrnygo Ślōnska ôd Rajchu a ôbzojmiynio niyprzinoleżityj Republiki Gōrny Ślōnsk, tōż reskirōnek ôd Cyntralnygo Folksrata ônygo warōnki do obejmniyńcio sztandu ôd sztatkōmisorza ôdciep. 30 decymbra 1918 bōła w Breslau kōnferyncyjo skirz przileżitościōw na Gōrnym Ślōnsku. Posuchali tam ôsprowkōw trzech szprecherōw ôd niyprzinoleżitoście ôd Gōrnygo Ślōnska: dr Ewalda Latacza, ks. Tōmasa Reginka i gyneraldirektōra werkōw ôd Schaffgotscha – Emila Wernera. Dr Ewald Latacz, we swojij dugij ôsprowce, sztrajchōwoł, co „Gōrnoślōnzoki sōm jednakim ludym, kery terozki je fertich, coby przeciś swoja ôsobno nacyjo”. Tōmas Reginek sztrajchōwoł, co zeparatizmusōwe gyfile ôd Gōrnoślōnzokōw mogōm być chycōne bez radikal nacyjōwo-polski lager ôd Korfantygo. Emil Werner przegodōwoł, co niyprzinoleżity Gōrny Ślōnsk zōuwizōw ōstołby niymiecki.

We januar 1919 lidery tajymnygo Gōrnoślōnskigo Kōmityjo zrychtōwali we Bytōmiu – przeszło-partyjōwy Zwiōnzek ôd Gōrnoślōnzokōw (Związek Gōrnoślōnzokōw-Bund der Oberschlesier ZG-BdO). Fōnkcyjo gyneralzekrytorza ôd tyj ôrganizacyje ôbjōn ks. Tōmas (Thōmas) Reginek. Swoje idyje roztopiyrzili ône na kolōnach cyntrōwych cajtōngōw „Oberschlesische Zeitung” w Bytōmiu a „Oberschlesische Kurier” we Kynigshucie (dzisioj cyntrum ôd Chorzōwa), przinoleżitych do dziołoczōw ze ZG-BdO bracikōw Wenske. Ôrganizacyjo financyrōwała tajla ôd Oberschlesischer Berg- und Hüttynmännischer Verein, a nojbarzij fyst Hans Heinrich XV Hochberg vōn Pless, kery spōmogoł nia tyż na diplōmacyjōwyj drōdze. Już na sztarcie ZG-BdO mioło kole 10 tauzynōw popiyroczōw. Nale podug ôrdōnka ôd prezidynta Regirungsbezirk Oppeln ze 31 decymbra 1918, zastrojyniy zrychtōwanio niprzinoleżityj Republiki Gōrny Ślōnsk, ôstało uwożany bez Niymcōw za ôszyda ôd sztandu. Wodze ôbznojmiōły zakōn ô wyjmniyntym sztandzie, keryj paragraf 96 brōniōł oufyn ôsprowianio zachy ôd niprzinoleżitoście ôd Gōrnygo Ślōnska. Dalij zowiesiōły dziołanio ôd Zwiōnzka ôd Gōrnoślōnzokōw a herestōwały ônygo liderōw Ewalda Latacza a Johana Reginka. Yno Tōmas Reginek wyretōwoł sie bez citniyńcie via Poznań do Parisa. Ewald Latacz, skirz rozlygłych kōndszaftōw pojstrzōd gōrnoślōnskich elitōw, warōnkōwo prziszoł fraj ze herestu już bez jor 1919, nale lagramyncko zakozali ônymu „godanygo a pisanygo” roztopiyrzano idyje niprzinoleżitoście ôd Gōrnygo Ślōnska. Lider ôd Gōrnoślōnzokōw niy przifasōwōł sie nale do tygo zakozu a już bez lato 1919 we Bytōmiu anōnymōwo ôpublicjyrōwoł po niymiecku heft Oberschlesien auf Subhasta! (Gōrny Ślōnsk na zubhaście!), we keryj kritizjyrōwoł reskirōwaniy sztatkōmisorza na Gōrnym Ślōnsku - Otto Hörsinga a pokozōwoł potrzeba zrychtōwanio niyprzinoleżitygo gōrnoślōnskigo sztatu a padoł za wykoz, co „Gōrnoślōnsko nacyjo je jednaki lud ô belōntanyj krwie”. Co wiyncyj lider KVP Carl Ulitzka do jora 1919 sōndōwoł możebność przeciśniyńcio nieprzinoleżitoście ôd Gōrnygo Ślōnska we hauptsztadach ôd ojropyjskich mocarstwōw Lōndōnie, Parisie i Rzimie. Nale skirz lagramynckigo sztandu Francyje, kero popiyrała wōnty ôd Polski, Ulitzka uzdoł niprzinoleżitość ôd Gōrnygo Ślōnska za "utopijo niy możebno do zônaczynio" a zaczōn ta idyjo zwalczać. Bez podzim 1919 po zdłaboczyniu bez niymieckie wodze I polskigo aufsztandu na Gōrnym Ślōnsku, kōntrola nad Gōrnym Ślōnskym przejyna Miyndzyalijancko Kōmisyjo (IAK) ze francuzkim gyn. Hynri Le Rōndym na szpicy. IAK ôbznojmiōła przekludzyniy plebiscita, zniesła niymieckie dekrety a ôbznojmiōła amnestyjo do politikōwych herestantōw.

Tym knifym tyż Zwiōnzek ôd Gōrnoślōnzokōw zaczōn nazod lygal dziołać. Do ônygo rajōw masōm dokuplōwali czōnki 70-tauzynōwyj Katolickij Ludowyj Partyje (Katholische Volkspartei), nojutramyntnij ańfachōwe, nale na szpicy ZG-BdO bōły tyż dwa czōnki reskirōnka ôd KVP: zekrytorz ôd katolickich arbajterōwych zwiōnzkōw, poseł Zefel Musioł (Joseph Musiol) a adwokat Hajnel (Heinrich) Skowrōnek - lidery lokalnyj grupy ôd KVP we Bytōmiu. We rajach ZG-BdO znodli plac tyż zocjaldymokraty ze Hugo Kotullōm ze Tarnōwskich Gōrōw, wyciepanym za to ze SPD, na szpicy, a tyż bezpartyjōwe, jak rodzōny we Katowicach rechtōr ze Tarnōwskich Gōrōw dr Wilhelm Durynek (felernie idyntifikerōwany bez mocka publikacyjōw - tyż mojich - ze swojim bracikym bytōmskim farorzym ks. Victorym Durynkym) i "katolikōwce" ôd Napieralskigo. Niy przijszli nale nazod do ZG-BdO ônygo spōłrychtōwocze braciki Reginki, kej ks. Tōmas Reginek - jednako jak Ulitzka - poznoł we Parisie lagramyncki sztand Francyje, tōż chned ôba braciki, poparli projekt Organikōwygo Sztatusa, kery garantirōwōł szyroko autōnōmijo wszijskim ślōnksim ziymiōm, kere mioły przińś ku polskimu sztatōwi, tōż przejszli na polsko zajta do lagra ôd Korfantygo. Na szpicy ZG-BdO stanył terozki dr Ewald Latacz, kery fest ôderznył się ôd ôbu bracikōw, a ônygo drugim ôstoł bytōmski poseł Zefel Musioł (Joseph Musiol) rodzōny 22 junika 1865 we Mikōłōwie. Pod jejich reskirōnkym do ôrganizacyje masōm kuplōwali Gōrnoślōnzoki do terozki niy zaangażirōwane we politika. ZG-BdO fest gibko ziskało perfekt zôrganizjyrōwane struktury niy yno we samym Bytōmiu, kaj lokalno grupa rachōwała 12 tauzynōw czōnkōw, nale tyż we Katowicach, Kynigshucie (dzisioj Chorzōw), Glewicach, krajsach zobrskim, tarnogōrskim, strzeleckim, rybnickim, racibōrskim i kozielskim. Już we 1920 ZG-BdO mogło sie poasić cifrōm 300 tauzynōw czōnkōw. Bez wersalsko kōnferyncyjo Ewald Latacz we mianie „poraset tauzynōw Gōrnoślōnzokōw” skritizjyrōwoł limit plebiscitōwych ôpcyjōw do welōnka pojstrzōd Polskōm a Niymcami, tōż dōmogoł sie przidanio trzecij „za frajsztatym Gōrny Ślōnsk”. 2 februara 1920 Ewald Latacz mioł rajza do Cieszyna, kaj bōł na trefie ôd Ślōnskij Ludowyj Partyje a Delegacyje ôd Niymieckich Partyjōw we Cieszinie, kere mioły spōlne zastrojynie ku ślōnskimu frajsztatōwi abo autōnōmije we rōmach Czechosłowiocyje. Od swojich cieszińskich landsmanōw, lider ôd Gōrnoślōnzokōw dostoł fol poparciy. Podano industrialno struktura, slowiańsko-niymiecki miszung ludziōw ślōnskich a jejich winszōwanio do skuplōwanio ze projskim Gōrnym Ślōnskiym, dōwały Lataczōwi zwola medikōwać ô zrychtōwaniu wirszaftōwo mocnygo, jednolitygo sztata za bajszpilym Belgije – naszrajbōwoł Rudolf Vogel. 17 marca 1920 redachtōr Jorg Cibis zaczōn wydōwaniy cwaj-godkōwygo tydnika „Der Bund-Związek” (Zwiōnzek), bildōwanygo na ôrganie ôd Ślōnskij Ludōwyj Partyje cajtōngu „Ślązak” (Ślōnzok). 14 maja 1920 na kolōnach „Der Bund-Związek” dr Ewald Latacz ôpublicjyrōwōł sztelōnek: „Do wszijskich Gōrnoślōnzokōw”: „[…] Noszym cwekym je sztatōwo niprzinoleżitość ôd Gōrnygo Ślōnska. Pokojōwo ugoda sie pōmiyni, kej gōrnoślōnski lud za postrzedniczyniym ôd Zwiōnzka ôd Gōrnoślōnzokōw take pedze winszōwaniy”. 26 decymbra 1920 pokozoł sie piyrszy nōmer (41 za rajōm) ôdnōwiōnygo tydnika „Bund-Związek” (ze podtitlym „do Gōrnoślōnskigo frajsztatu” a gōrnoślōnskim adlerym we titelzajcie). We tym godnim nōmerze pokazał sie artikel ôd samygo dochtōra Ewalda Latacza Gōrnoślōnzoki na frōnt!: „Polska chce Gōrny Ślōnsk wziōńś, a Niymce nie chcōm ônygo stracić […] My zaś Gōrnoślōnzoki […] My sōm jednolitōm nacyjōm, toć dwugodkōwōm, nale jednygo plymiynio a jednyj krwie”.

W februar 1921 Musioł a Skowrōnek za dziołaniy we ZG-BdO ôstali wyciepane ze reskirōnka ôd KVP, a sōm Musioł pod presōm ôd partyjōwych wodzōw bōł przimuszōny oufyn pedzieć, co we plebiscicie popre ôpcyjo "za Niymcami", nale niy naciepōwōł tygo sztandu swojim popiyroczōm i sztrajchōwoł niytajlōwaniy Gōrnygo Ślōnska, niywożne fto bydzie mioł wiyrch we plebiscicie. Niymiecke cajtōngi dōmogali sie ôd Musioła abdankōwanio ze poselskigo mandatu, nale ôn pedzioł, co mandat mogōm ônymu zebrać yno ônygo ôbierce, a kej we 1921 na nich prziszoł dran zaś dali ônymu swoje sztimy, tōż mandat poselski uchowoł. Jeszczy przōd plebiscitym sōm Ewald Latacz ôkrōm roztopiyrził swōj majnōng we hefcie pō niymiecku „Gōrnoślōnzoki, retujcie sie same! szkryfty we ôbrōnie fraju a niytajlōwanio Gōrnygo Ślōnska” (Oberschlesier, rettet Eucht selbst! Eine Streitschrift für ein freies und unteilbares Oberschlesien vōn Dr. Latacz – Geschäftsleiter des Bundes der Oberschlesier). We wkludzyniu pisoł: „Ryjduja do Gōrnoślōnzokōw za Gōrnoślōnzoka […] My sōm krojcōwano nacyjo, jak Amerykōny, nale nacyjo modo, festelno, kero targo sie do żicio, a godkōwe roztōmajtoście erbniynte po praôjcach niy mogōm nos tajlōwać. […] Już ôd piyrwyj pisanych dziōniōw nosz faterland bōł knaga ôd ôstudy miyndzy Polskōm a Niymcami. Nasze dziōnia to dziōnia sztyjc niywole a darymnygo namachanio sie ku ôswobodzyniu. Naszo niywola zaczła sie we roku 999 bez zniywolynie Gōrnygo Ślōnska bez Polsko. We roku 1163 dostoł Ślōnsk fraj a bycie przed sia, a to skuli postrzedniczynio ôd niymieckigo cysorza Friedericha Ryszawobrodygo […] W roku 1300 Gōrny Ślōnsk zaś prziszoł we zolyżitość a to na sōm przōd czesko, 1497 madziarsko, a 1526 austryjocko. Już we roku 1421 prōbōwały gōrnoślōnske hercogi we Grotkōwie dostać nazod a ôbzojmić bycie Gōrnygo Ślōnska przed sia. We paradnyj formie ôbzojmiōł we roku 1531 ôstatni Piast tak mianōwanym przywilejym Hanysōwym niymożebność do tajlōwanio ôd Ksiōnżynctwōw Ôpolskigo a Racibōrskigo, a tym knifym medikōwaniy jednolitygo a sōmygo przed sia Gōrnygo Ślōnska. Dziepiyro Habsburg Ferdinand I zniōs ôsobność ôd Gōrnygo Ślōnska. We roku 1763 tajla ôd Gōrnygo Ślōnska położōno na pōłnoc ôd Oppy, Olzy a Wisły przijszła pod projske pōnōwaniy, połedniōwo tajla ôstała przi Austryje.[…] Wersalsko pokojōwo ugoda prziwołała medikōwaniy ô samym przed sia Gōrnym Ślōnsku do nōwygo żicio. Tukej na placu szyrzi jōm Zwiōnzek ôd Gōrnoślōnzokōw pod sztichwortym Gōrny Ślōnsk do Gōrnoślōnzokōw”. Pod reskirōnkym dochtōra Ewalda Latacza ZG-BdO urōs we siōła do 198 lokalnych grupōw, kere kuplōwali kole 400 000 czōnkōw na terynie cołkigo Gōrnygo Ślōnska. Ô tamtejszyj siyle tyj ôrganizacyje dōwo wykoz tyż nakłod tydnika „Bund-Związek”, kery we 1920 rachōwōł 20 tauzynōw egzymplarzōw, we 1921 przōd plebiscitym urōs do 40 tauzynōw, zaś w po plebiscicie siyngnył poraset tauzynōw!

Przōd plebiscitym srogo delygacyjo ze Zwiōnzka ôd Gōrnoślōnzokōw gościōła jednako we Berlinie, jak we Warszawie a bōła przimnōwano bez reprezyntantōw wodzōw ôbu sztatōw. Eli ôba sztaty ôbznojmōły autōnōmijo do Gōrnygo Ślōnska, Zwiōnzek ôd Gōrnoślōnzokōw uzdoł niy popiyrać żodnyj ôpcyje, a na kolōnach tydnika „Bund-Związek” apylōwōł, coby wszijske welōwali podug swojigo sumiynio, tak coby miszōng ôd sztimōw zônaczył tajlōng ôd Gōrnygo Ślōnska za niymożebny. Nale sōm Ewald Latacz we swojim gibcij miynianym hefcie pedzioł, co cheba yno festelny wiyrch sztimōw do Niymcōw we plebiscicie poradziōłaby przegodać Francyjo do poparcio niprzinoleżitoście ôd Gōrnygo Ślōnska. Plebiscit przekludzōny 20 marca 1921 roku festelnie wziyny wiyrch Niymce, bo chycili 59,6% sztimōw. Poloki ôbsztalōwały ôsmolić dymokracyjōwy ôbōr ludziōw a zacznōńć tak mianowany III ślōnski aufsztand narychtōwany już we januar we Sosnowcu bez ôficirōw ze Gyneralsztaba ôd Polskigo Wojska ze Warszawy. Na kolōnie cajtunga ôd niyprzinoleżitościōwcōw tydnika „Bund-Związek” ze 2 januara 1921 stoło dōwanie pozōr: "Durś nad naszymi gowami groźny miecz ôd Damoklesa we haltōngu ôd DŌMOWYJ HAJE wisi. Skryto brōń, lufy ôd maszingiwerōw, bōmby a handgranaty na ludziōw ze Gōrnygo Ślōnska sie ôbrocajōm. Atmosfyra duchoty przesycōno elektrikōwym szpanōngym nad naszym GŌRNOŚLŌNSKIM FATERLANDYM sie roztopiyrziła”. 3 aprila 1921 Ewald Latacz – reskirok ôd Zwiōnzka ôd Gōrnoślōnzokōw, kery przedpedzioł anfale, sztelōnek do gōrnoślōnskij nacyje ôpublicjyrōwoł: „Gōrnoślōnzoki!! Gōrny Ślōnsk niypotajlowany ôstowo! […] Fto chce NOSZ KREJ poszćwiortować, tyn ô tim medikuje, coby nos gospodarkōwo zamordirōwać ze miarkowaniym erbniyńcio czego po nos. Nale my żić chcymy. We zgodzie a pokoju my Gōrnoślōnzoki polskij a niymieckij godki żić cuzamyn chcymy a NOSZ KREJ do szwungu dokludzić. A to je możebne yno wtynczos, kej Gōrny Ślōnsk niypotajlōwany ôstanie. Inakszyj ludowygo welōnka nad tym, eli Gōrny Ślōnsk mo być potajlōwany, eli niy, sie dōmōgōmy […] Korfanty zaś ôsprowio, co swojigo plana ôd tajlōnga bydzie do ôstatnij kapki krwi brōnić. Gōrnoślōnzoki dowōmy Wōm pozōr. Niy dejcie sie Waszygo faterlanda we prōznota pōmiynić. Eli mo krew płynōńć, to niy gōrnoślōnsko a niy na Gōrnym Ślōnsku. Gōrnoślōnzoki niy dejmy sie do żodnych terrorizmusōwych aktōw we uzus wziōńś. Kożdy terror trza we zarodku zasztrabōwać. GŌRNOŚLŌNZOKI PAMIYNTEJMY Ô TYM, CO MY SŌM JEDNAKO BRACIKOWO NACYJO. Rynce sie podejmy, pokōj uchowejmy, a wtynczos Gōrny Ślōnsk fraj a niypotajlōwany dostanymy. […] Rada ôd koalicyje pozno, co jedinym knifym jak wylyź ze gōrnoślōnskij ôstudy je neutralizacyjo fojery ô kero sie fantujōm. Wtynczos bydymy naszo rezurekcyjo za fraj ôbiwatelōw we Gōrnoślōnskim Frajsztacie fajrōwać. Zwiōnzek ôd Gōrnoślōnzokōw – Dochtōr Latacz”. We maju szpryngnōł tak mianōwany III ślōnski aufsztand, kere gynau jak przedpedzioł Ewald Latacz przerodziōł sie we krwawo, bracikoubiciōwo dōmōwo haja, skuli keryj tajlōng ôd Gōrnygo Ślōnska bōł do Polski lepszejszy, jak wylazōwałoby to ze rezultata ôd plebiscita.

W april 1921 agyncjo East Express Telegraph prziniesła ze Bytōmio (Beuthyn O.S.), co zacha ôd niprzinoleżitoście ôd Gōrnygo Ślōnska kludzōm Skowrōnek, Musioł, Durynek a Napieralski, a tyn ôstatni je na wszijskich kōnferyncjach industrialnych maganatōw ze frajsztalerami a podjōn sie ôsprowkōw ze polskim reskirōnkym na ta tyjma. Napieralski poświodczył, co we mianie Musioła, Skowrōnka a Durynka przekozał ônych sztand we kwestyje ôd frajsztatu polskimu reskirōnkowi i przekozał ônym ôdpedzynie ôd polskigo reskirōnka. Zaprził sie zaś, coby mioł być na kōnferyncjach ôd frajsztatlerōw ze industrialnymi maganatami. Przi tyj przileżitoście Carl Ulitzka rozżyniōł lokalno grupa KVP we Bytōmiu a przikozoł zrychtōwaniy nōwyj Kōnstantinōwi Zawadskimu ze Racibōrzo, a Musioła i Skowrōnka wyciep ze partyje. We zeptymber Ewald Latacz przekludziōł jeszczy ôsprowki ze ministrym ôd zagranicōwych zachōw Niymców Gradnauerym a kanclyrzym Josephym Wirthym, nale tajlōng ôd Gōrnygo Ślōnska bōł przesōndzōny. Ôdtera Zwiōnzek ôd Gōrnoślōnzokōw ze Ewaldym Lataczym, Zeflym Musiołym (Joseph Musiol) a Brunym Petzelym – prezidyntym nowo-zrychtōwanyj polskij sekcyje, pociep sztichworty ôd niyprzinoleżitoście a dōmogoł sie niytajlōwanio Gōrnygo Ślōnska, wykludzynia ônygo ze Projsōw a transformirōwanio we sōm przed sia bundesland ôd Rajchu ōny referyndum. Tydnik „Bund-Związek” prziszoł nazod do staryj titelzajty, kaj niy bōło gōrnoślōnskigo adlera a do starygo podtitla – ôbzojmiynio ôd Zwiōnzku ôd Gōrnoślōnzokōw (straciōł sie podtitel „do Gōrnoślōnskigo frajsztatu”). W ôktōber 1921 dr Wilhelm Durynek pociep fōnkcyjo szefredachtōra „Bund-Związek” a cof sie ze politki (bōł rechtōrym latiny, greki a niymieckigo we polskim gymnazyjumie we Tarnōwskich Gōrach, umrził na poczōntku 1939). Ônygo musy przejyny Zefel Musioł (Joseph Musiol) a bytōmski baumajster Bruno Petzel – bōły czōnek poznańskij NRL, kery nojprzōd pociep nacyjōwo-polski lager a dokuplōwoł do raje ôd gōrnoślōnskich „frajsztatlerōw”. Chned niymiecke wodze, kere chcieli, coby lider ôd ZG-BdO Ewald Latacz poszoł ab ze teritoriuma ôd Gōrnygo Ślōnska, słożyli ônymu forszlag ôbyjmniyńcio fōnkcyje ôd zyndikusa we petrochymijōwyj Öl und Petroleum Gesellschaft w Berlinie. Ôn, kej ni mioł szancōw na uchowaniy praktiki we Wodzisławiu (niy znoł polskij godki), ani na to, że wodze dajōm ônymu zwola na praktikōwaniy rechta pō niymieckej zajcie ôd Gōrnygo Ślōnska, forszlag roboty przijōn. 4 decymbra 1921 bez ôstatni tref ôd Zwiōnzka ôd Gōrnoślōnzokōw, kery pod ônygo reskirōnkym ôsiyngnył cifra 500 000 czōnkōw, Ewald Latacz już za zyndikusa ze Berlina pociep reskirōwaniy a cofnył sie na amynt ze politiki (zrobiōł szumno profesyjōnalno kariera, za adwokata a radcy ôd petrolfirmōw. Trzi miesiōnce po przejyńciu wodzy bez Hitlera, skuli bojōnczki, eli ô utrata profesyjōnalnygo haltōnga, eli ô zaszerowaniy we kōncyntracyjlagrze abo i pōnōwiynio ôbskorżynio ô ôszyda ôd sztandu ze 1919, Latacz kōnformityjōwo dokuplōwōł do NSDAP a nazistōwskigo juristferajnu. Kejby tygo nie zrobiōł mōgby i potajlōwać dziōnia inkszygo spōłzołożyciela ZG-BdO dr Hanysa Reginka, kery umrził we 1941 we KL Auschwitz abo musiołby ôbrać ymigracyjo jak ônygo bracik ks. Tōmas Reginek (we cufalu rybnickigo farorza bali do kōńca żiwobycio). Żodyn nale niy poradziōł zrobić nazisty ze gōrnoślōnskigo zeparatisty, tōż bōł durś sztrofōwany partyjōwymi prziganami pojstrzōd inkszymi za przocielske kōntakty ze żidōwskimi adwokatami. Znōmy britijski pacifista Thomas Corder Catchpool widzioł w nim nojlepszygo kandidata na obrōńcy, zaszperōwanygo bez nazistōw, niymieckigo pacifisty Carla vōn Ossietzky’go – lauryata ôd pokojōwyj nadgrody ôd Nobla. W 1940 gerychtōwe wodze w Breslau ôdciepały pytaniy ôd Latacza ô zwola na przekludzyniy praktiki na Gōrny Ślōnsk, tōż już nikej do swojigo faterlandu nazod niy prziszoł. Po haje robiōł na głymbokij prowincyje we schodnich Niymcach, kaj upodnył na zdrōwiu, we 1953 przenies sie do Franfurta nade Mynym, kaj chned umrził). Na sztandzie gyszeftslajtra ôd ZG-BdO pōmyniōł Latacza ōnygo do terozki drugi poseł pruskigo Landtagu Jōzef Musioł (Joseph Musiol), kerymu po yntlich decyzyje ô tajlōngu ôd Gōrnygo Ślōnska, ôstoł yno forszlag autōnōmizacyje niymieckiej tajle ôd Gōrnygo Ślōnska we haltōngu ôd bundeslandu, bo polsko tajla ôd Gōrnygo Ślōnska mioła autōnōmijo garantirōwano bez kōnstitucyjōwy zakōn. Nale zastrojyniy wykludzynio Prowincyje Gōrny Ślōnsk ze Projsôw a tranformirōwanio we bundesland ôd Niymcōw durś roztopirzała KVP pod reskirōnkym ôd Carla Ulitzki a to ōna przejyna sztichworty ZG-BdO "Frajsztat Gōrny Ślōnsk" i "Gōrny Ślōnsk do Gōrnoślōnzokōw". Skirz ôroz ôderzniyńcio financyrōwanio Zwiōnzka ôd Gōrnoślōnzokōw bez gōrnoślōnskich industrialnych magnatōw, ôd marca 1922, ônygo ôrgan „Bund – Związek” pokozōwoł sie niy sztyjc, coby yntlich ôstoć rojmōwany we maju tygo samygo roka. Festelno je nale ônygo popularityjt, bo i ôstatnie majōwe nōmery rozłaziōły się we nakładzie 40 000 egzymplarzōw. Prociw wole ôd Gōrnoślōnzokōw 22 junika 1922 roku Polsko Armijo a Reichswehra objyny potajlōwany plebiscitōwy teritorium. Kwestyjo autōnōmije ôd Prowincyje Gōrny Ślōnsk we rōmach Niymieckigo Rajchu (weimarskij republiki) miało usōndzić referyndum zôrganizirōwane 22 zeptymbra 1922. Skuli ugody miyndzy prujskim reskirōnkym a KVP-Zentrum 11 julika 1922 projski Landtag przijōn zakōn, kery poszyrzōł autōnōmijo ôd prowincyje ô garancyjo do kulturalnygo, zowiyrzōniōwygo a godkōwygo fraju i prziznōwała Prowincyje Gōrny Ślōnsk autōnōmijo we gebitach zocjalhilfy a kōmunikacyje, a tyż istowōła jejij kōmunalferwaltōnkōwi sztima we kwestyje ôbsadzanio byamtrōw ôd sztatferwaltōnka na niymieckim Gōrnym Ślōnsku. We ôdpedzyniu 17 julika 1922 cyntrōwe reskiroki na trefie we Kandrzinie kole Koźlo przijyni, co we referyndum popiyrajōm ôstaniy Prowincyje Gōrny Ślōnsk we granicach ôd Projsōw. Sztand KVP-Zentrum popar i Zwiōnzek Downiejszych Powstańcōw ku Gōrnoślōnskij Nieprzinoleżitoście pod wodzōm Francika Merika. Skirz tygo za gōrnoślōnskim frajsztym we rōmach Niymcōw skwolały już yno Poloki (i dziołocze ZG-BdO Musioł a Petzel, zwiōnzane ze lagrym ôd Napieralskigo), co sztrajchōwali niymiecke partyje, coby zdiskreditirōwać ta idyjo, za piyrszy krok ku dokuplōwaniu Prowincyje Gōrny Ślōnsk do Polski. Bez referyndum za ôdkuplōwaniym Prowincyje Gōrny Ślōnsk ôd Projsōw przijszło 9% sztimōw, a za ôstaniym we Projsach 91% sztimōw, co gynau ôddowo tamtejsze miary ôbiercōw ôd polskich a niymieckich partyjōw we Prowincyje Gōrny Ślōnsk. Jeszczy we august 1922 Adam Napieralski wrōcił sie do Carla Ulitzki ze pytaniym, coby we rōmach ôd gōrnoślōnskigo Cyntrum (KVP-Zentrum) mogli egzistirōwać dwa abtajlōgi – polski a niymiecki, kere by postowiali spōlno lista. Krōm skrōmnych wymōganiōw ôd Napieralskigo skirz placōw na liście, we ôktōber Ulitzka forszlag ôdciep. Tōż skuli tygo „Katolikōwce” niyrod ugodali sie ze dziołoczami fest nacjōnalizmusōwygo Zwiōnzka ôd Polokōw we Niymcach a zrychtōwali Polnisch-katholische Partei Oberschlesiens (Polsko-Katolicko Partyjo ôd Gōrnygo Ślōnska). Polokōw financyrōwo spōmōg prezidynt ôd polskij sekcyje ôd Zwiōnzka ôd Gōrnoślōnzokōw – baumajster Bruno Petzel. Inkszy „frajsztatler” ze szpicy – adwokat dr Hajnel (Heinrich) Skowrōnek wymedikōwōł postawić do gōrnoślōnskigo Prowincyjal-landtaga kōnkuryncyjno lista do KVP-Zentrum a Polokōw. We plac fest znōmygo miana ôd ôrganizacyje Bund der Oberschlesier (Zwiōnzek ôd Gōrnoślōnzokōw) wkludziōł cołkym nōwe Oberschlesische Katholische Volkspartei (Gōrnoślōnsko Katolicko Ludowo Partyjo). Sama idyjo zrychtōwanio katolickij partyje, kero bydzie reprezyntirōwać nojsrogszo sam gōrnoślōnsko nacyjo, coby kōnkurōwała ze katolickimi partyjami ôd Polokōw a Niymcōw bōł fest dobry, nale kej niy mieli swojigo cajtōnga, idyje, ani geltu na welōnkōwo kampanijo, a do tygo ze cołkym niyznōmymi kandidatami yno ze Bytōmio (Beuthen O.S), niy mioła żodnych szancōw na zukces. Kōnkuryncyjno KVP-Zentrum bōła tajla ôd wsze-niymieckij partyje, co dowało ônyj richtich ańflus na politika ôd sztata, mioła do sia pora srogich cajtōngōw (pojstrzōd inkszymi „Oberschlesische Volkszeitung”, „Oberschlesische Volksstimme”), a Poloki popular „Katolik” a pora lokalnych cajtōngōw. We ôbu lagrach bōło tyż mocka znōmych mianōw ze Ulitzkōm a Napieralskim na szpicy. Skuli tygo lider ôd „frajsztatlerōw” poseł Zefel Musioł (Joseph Musiol) niy chcioł sie robić gańby, tōż ani niy kandidōwōł. Skirz welōnka 40% sztimōw chyciło KVP-Zentrum ôd Ulitzki, 9% P-KPGŚ ôd Napieralskigo a Wajdy, reszta cołki szpanōng inkszych niymieckich partyjōw, zaś GKPL-OKVP ôd Skowrōnka ... 23 sztimy (!!!). Po welōnku Adam Napieralski narychtōwōł przi „Katoliku” biōro ôd rechtōwyj ôbrōny. Ônygo lajtrym ôstoł Zefel Musioł (Joseph Musiol) – bōły poseł projskigo Landtaga, kery gynau terozki potraciōł swōj mandat. Na kolōnach ôd „Katolika” potyn pokozoł sie taki kōmyntorz: „Posłowoł tyż arbajter-zekrytorz Musioł ze Bytōmio. Skuli tygo, co bez plebiscit napochoł ta „bezkuryjo”, co prociw Polokōm sie niy pokozōwoł, ôbryczały ônygo we niymieckich cajtōngach „polenfreudlich” a ôbrały na ônygo plac Niymca we perzōnie ôd dryjera Krekera ze Glewic. Poszoł Musioł ab, bo niy rozłazi sie ô to, coby we Landtagu bōł poseł, co je gōrnoślōnskimu ludowi rod”. Dowo sam pozōr fakt, co redachtory polskigo cajtōnga, kere durś tajlōwały Gōrnoślōnzokōw na Polokōw a Niymcōw, ani niy prōbōwali przeciepōwać jednyj z tych nacyjōw dziołoczōwi ze gōrnoślōnskigo nacyjōwygo ruchu. We majnōngu ôd prof. Czaplińskigo fakt, co redachtōr doł robota Musiołōwi wykozōwo „zeparatizmusōwe zympatyje ôd Napieralskigo”. Bez tyn czos Zefel Musioł (Joseph Musiol) dalij bōł arbajter-zekrytorzym, bōł tyż czōnkym Zwiōnzka ôd Ochrōny Lokatorōw, ze kerygo rōmiynio we junik 1923 darymno sztartōwoł we welōnku do bytōmskij Rady ôd Miasta. Ankety biōra ôd rechtōwyj obrōny we kwestyje ôd diskryminacyje „polskogodkōwych” Gōrnoślōnzokōw posyłoł we kuwertach ze aufdrukym ôd Zwiōnzka ôd Gōrnoślōnzokōw-Bund der Oberschlesier, we kerym do ônygo rojmōwano we 1924, bōł gyneral-zykretorz. Po przewolōnym referyndum we kwestyje ôd bundeslandu i skuli tygo, co ślōnsko godka niy miała pisanyj formy a bōła uwożano za zorta ôd polskij godki, to bōł jedyn gybit ôd dziołanio do ZG-BdO. Nale Carl Ulitzka dziołoł ku spragdaniu sie etnikōwyj idyntifikacyje ôd „polskogodkōwych” Gōrnoślōnzokōw (w tym tyż zowziyntych Polokōw), dyć chcioł ônych pōmiynić tym knifym we lojalitnych niymieckich ôbiwatelōw za bajszpilym ôd lużickich Zorbōw. Tōż propagirōwał polske myńszościōwe szule, polskogodkōwe uczynie religije a polsko duszpastyrka, a i uczynie polskigo za muterszpracha we niymieckich sztatszulach. Ôn mioł recht, kej padoł, co ôstuda na Gōrnym Ślōnsku ni mo nacyjōwygo grōnta, nale zocjalny, godkōwy a kulturōwy. Liberalno godkōwo-kulturōwo politika wodzōw ôd Prowincyje Gōrny Ślōnsk zônaczyła, co ZG-BdO mioł Ślōnzokōm psinco do forszlagōwanio a przijszoł ku sōmymu bez sia rojmōwaniu. Jednako plymnie zniymocniōła politikōwy sztelōng ôd nacyjōwo-polskigo lagra we niymieckij tajle ôd Gōrnygo Ślōnska. Co wiyncyj polski kōnzul we Bytōmiu (Beuthen O.S.) Aleksander Szczepański we swojim meldōnku do wodzōw RP, kej pedzioł: „We cweku blank etnografijōwym idzie pedzieć, co cifra Polokōw je fest srogszo, jak 600 000”, przidoł: „Kōńcym dowo sie sam prziuwożić potōnżynie sie anōnga „Gōrnoślōnzok” za nacyjo”. Pojstrzōd 550-600 tauzynōw tukejszych slowiańskich Ślōnzokōw ledwo 50-70 tauzynōw bōły zowziynte Poloki, zaś inksze godali ślōnkōm godkō, klasifikōwanōm bez wodze za polsko. Nale jak sztrajchuje polski historiker Karol Fiedor: ludzie te „niy mieli nale kuplōnga ze polskōm nacyjōm […] sia mianōwali za Ślōnzokōw”. Skuli tygo gōrnoślōnsko sekcyjo ôd Zwiōnzka ôd Polokōw we Niymcach rachōwała ledwo 6-7 tauzynów perzōnōw, zaś poparciy do polskich welōnkōwych listōw durś ślatywało ze przeszło 9% we 1922 do mynij jak 2% we 1932. Po polskij zajcie dalij dziołani ZG-BdO niy miało by cweku, bo ze jednyj zajty autōnōmijo ôd woj. ślōnskigo ôstała wkludzōno, ze wtoryj ślōnske nacyjōwe ôrganizacyje bōły rojmōwane bez policajōwe knify, co pokozoł bajszpil alianckij ku ZG-BdO Ślōnskiej Ludowyj Partyje. Werci sie tukej przidać, co rojmōwaniy ônyj sztrukturōw niy bōła idyjo ôd wodzōw we Warszawie, kere skwolały ugoda ze manszaftami ôd "nacyjōwych myńszościōw to je Niymcōw a Ślōnzokōw" (ôriginal "ślązakowców'), nale tukejszych szowinistōw, kere niy chcieli sie tajlōwać wodzōm. Zaś mocka zocnych Polakōw bōło prociw naciepōwaniu Ślōnzokōm polskoście do przikładu znoczny polski linguista, doctor honoris causa ôd Uniwerzityjta Warszawskigo pedzioł, co "żodyn warszawski politiker, kery chciołby Kaszebōw, Ślōnzokōw a Biołorusōw pōmiynić we Polokōw, ni mo recht czuć sie za tykniyntygo tym, co carski ferwaltōnek prōbōwoł pōmiynić Polokōw we Rusōw", nale take majnōngi we nacjōnalizmusōwo ryakcyjōwyj II RP bōły we myńszoście. Skirz tygo bōłe dziołocze ZG-BdO we woj. ślōnskim cofli sie ze politiki abo kōncyntrōwali sie na dziołaniu we Katholische Volkspartei, kero roztopiyrzała sztichwort "Gōrny Ślōnsk do Gōrnoślōnzokōw" a padała, co kupluje Niymcōw a "Ślōnzokōw, kere majōm niymiecko natura". Pojstrzōd ônyj czōnkōw, a i lokalnych liderōw bōły take znōme miana lokalnych dziołoczōw ZG-BdO, jak Johan Twardōń we Frynie (dzisioj Ruda Ślōnska), Wynceslaus Dworatzek we Łogiewnikach (dzisioj Bytōm), Johan Krakowka we Olzie kole Wodzisławia, Antōn Filus we samym Wodzisławiu, August Kowoll we Radlinie, eli Jorg Böhm we Katowicach.

We 1926 do terozki zowziynte Gōrnoślōnzoki-Poloki nacyjōnalista Jōn Kustos a dziołocze PPS Klymyns Borys a Zefel Wiechuła ôszydzōne bez totalno politika ôd polōnizacyje, zrychtōwały Zwiōnzek Obrōny Gōrnoślōnzokōw (ZOG), kery dōmogał sie ôd II RP rechtōw ôd nacyjōwyj myńszoście do Ślōnzokōw, kerych przirōwnōwoł ze Ukrajińcami, Słowiokami, Katalōnijokami, Alzacyjokami a Flamami. Jōn Kustos poruszōł tyn problym, kej trefiōł sie ze reprezyntantym ôd Ligi ôd Nacyjōw, kery bezuchōwoł Gōrny Ślōnsk. ZOG mioł lokal zukcesy bez kōmunalwelōnek, kej objōn wodza we Imielyniu, Chełmie Wielgim, Bieruniu Nowym, Halymbie, Kochlowicach, Kosztowach a Starym Dymbiyńsku. We Frynie ustōmpiōł yno koalicyje DP-KVP ze bōłym lokalnym liderym ZG-BdO Johanym Twarodniym, a we becirku Ochojec-Pietrowice-Kostuchna (dzisioj połednie ôd Katowic) chycił tela samo mandatōw, co Skuplōwane Polske Listy. Cuzamyn do kupy ZOG chyciōł 180 mandatōw do radnych przi tymu sztyrech - pojstrzōd inkszymi sōm Jōn Kustos - we Katowicach. ZOG prziszoł nazod do sztichworta ZG-BdO "Gōrny Ślōnsk do Gōrnoślōnzokōw" a bōł we dobrych becyjōngach ze Katholische Volkspartei, kero tyn sōm sztichwort ôbzojmiała, a kej sōm niy sztartōwał we welōnku forszlagōwoł gynau kandidatōw ze KVP. Do ôrgana ZOG cajtōnga "Głos Górnego Śląska" (Sztima ôd Gōrnygo Ślōnska) dociepali niymieckogodkowo anlaga (nojprzōd "Der Pranger", potyn "Oberschlesische Volksstimme"). ZOG bōł finacyrōwany bez pszczińskigo fysta Hanys Hajnela XV, jednakigo, kery financyrōwał ZG-BdO. Doszło tyż do trefu Jōna Kustosa ze Carlym Ulitzkōm, nale ani niy wiadōmo co bōło tyjma ôd ôsprowki. ZOG bōł festelnie zwalczany bez polske wodze, agynty polskich ekstra sużbōw dokōnōwały rozłomōw, zawodzali przi kolportożu cajtōnga (dp. zakoz kolportoża na banhofach), mocka razy sprali dziołoczōw. Wele ZOG dziołali raja podanych ôrganizacyjōw Zwiōnzek ôd Rodzōnych Gōrnoślōnzokōw, Blok Zocjalny ôd Gōrnoślōnzokōw, eli Ślōnski Zwiōnzek Samoôbrōny, nale żodno ś nich niy prefitōwała masōwygo poparcio. We 1932 Jōn Kustos ôstoł zamordirōwany (wykazujōm fleki na ônygo ciele, kere sie pokozōwujōm po ôtruciu nikerymi cyjankami), a dwa lata potyn na przikoz wojewody Grażyńskigo ZOG ôstoł rojmōwany. Po rojmōwaniu ZOG ônygoygo dziołocze zrychtōwali jeszczy w 1934 Ślōnsko Ludowo Partyjo we Katowicach, kaj rachōwali na dokuplōwaniy bōłych dziołaczōw ŚPL na Cieszińskim Ślōnsku i Niyzoleżno Ślōnsko Partyjo ôd Roboty we 1935. Ôbie inicjatywy ôstali efektiw zdłabyczōne bez polske wodze.

Źródło: oryginalna publikacja na Facebooku