Już Sam Som .

Już Sam Som .

Przyszowice 25-27 styczeń 1945 rok

W dniach 27 stycznia 1945 roku żołnierze Armii Czerwonej w brutalny sposób zamordowali 69 cywilnych mieszkańców Przyszowic : 57 mężczyzn , 9 kobiet i 4 dzieci do lat 10 . Dodatkowo deportowano do ZSRR 60 mężczyzn z czego 24 już nie wróciło . Zbrodnia Przyszowicka należy do jednej z najkrwawszych zbrodni wojennych dokonanych przez Armię Czerwoną na terenie wielkoprzemysłowej części Górnego Śląska, o której mieszkańcy Przyszowic aż do 1990 roku mieli zakaz mówienia . W 2005 roku IPN przeprowadził rzetelne śledztwo w tej sprawie i dopiero wtedy można było w sposób oficjalny i godny uczcić ofiary zbrodni poprzez postawienie tablicy na cmentarzu z nazwiskami zamordowanych i informacją kto był sprawcą tego masowego mordu.

Około 23 stycznia zjawiają się w Przyszowicach, pododdziały niemieckie zajmując stanowiska obronne głównie wzdłuż nasypu kolejowego, biegnącego środkiem wsi, który będzie głównym punktem oporu niemieckich grenadierów (jest to 7 kompania II Batalionu z 20 Dywizji Pancernej -40 różnych pojazdów bojowych w tym Hornisse ) . Oficer –podporucznik kierujący obroną wioski jest zdziwiony, beztroskim zachowaniem mieszkańców w obliczu zbliżającego się frontu i namawia wszystkich cywili do ewakuacji, jednocześnie informując o zachowaniu się pijanych żołnierzy radzieckich szczególnie w stosunku do kobiet. Jednak Przyszowicanie wolą pozostać we swoich domach „przeca to niy my bydymy sie z nimi szczylać yno pancry , to co nom tysz mogom skuli tego zrobić, dyć to tysz somy yno wojoki” . Szkoda, że zapomniano co mówili o Armii Czerwonej ci mieszkańcy Przyszowic , którzy jako żołnierze Wehrmachtu poznali dzikość Armii Czerwonej .

Wczesny poranek 25 stycznia jest mroźny , polami rozciągającymi się na południowy wschód od Gliwic w kierunku Przyszowic, posuwają się gęste tyraliery sowieckich sołdatów wspomagane czołgami . Większość atakujących jest pijana i rozochocona ekscesami, jakimi doświadczali mieszkańców zdobytych Gliwic a szczególnie kobiet ,których zwłoki po uprzednim zgwałceniu były plugawione i bezczeszczone, więc zaciekły opór z jakim przychodzi się im zetknąć już na dalekich przedpolach Przyszowic , jest dla nich wielkim zaskoczeniem i powoduje ciężkie straty. Walki o Przyszowice trwają nie przerwanie dwie doby w wyniku ,których obrzeże wioski paro krotnie przechodzi z rąk do rąk . Starcia wygasają w piątek w późnych godzinach wieczornych kiedy wojska niemieckie po wykonaniu zadania bezpiecznie wycofują się w kierunku na Mikołów (w walkach poległo 1o1 żołnierzy radzieckich i 42 niemieckich, zniszczonych zostało 8 niemieckich i 52 radzieckie wozy bojowe . Zostaje 60 domów uszkodzonych bądź spalonych ) ) a pierwsze grupy czerwonoarmistów krótko po nich wkraczają do Przyszowic.

Franciszek Koczuła rocznik 1934 tak wspomina tamten czas „w czwartek od strony Zabrza przyjechały czołgi niemieckie . Jeden zajął pozycję przed naszym domem . Lufę skierował na Gliwice . Niemcy wycofali się w piątek wieczorem . Ja widziałem czołg radziecki , który wyjechał z lasku i został zestrzelony na naszej łące . Z załogi czołgu wyskoczyło trzech , dwóch uciekło w kierunku zachodnim, jeden przez lasek i ten został zastrzelony przez czołg ,który stał u nas na mostku. W piątek o 1.30 w nocy do piwnicy weszło dwóch oficerów radzieckich z tzw szpicy . Zrobili wywiad , pytali o Niemców i potem spokojnie wyszli. Do godziny czasu przyszli następni Rosjanie z jednostek frontowych. Oni zabrali z naszego domu jedzenie złote i srebrne monety . Ogrzali się przy piecyku i nad ranem odeszli . Potem przyszło czterech oficerów w czapach z żółtymi otokami .Kazali wyjść z piwnicy mężczyznom i kopać dół .Wszyscy myśleli , ze kopią dół dla siebie ,bo ich zastrzelą ,ale to był dół dla zabitych żołnierzy radzieckich . Oficerowie kazali ich pochować. W sobotę około godz 10 do naszego domu wtargnęła wataha żołnierzy radzieckich wyglądających na maruderów . To oni splądrowali mieszkanie , wrzucili wszystko na kupę i podpalili . W tym momencie znów zjawili się oficerowie i ich przegonili i zaczęli pomagać gasić ogień. Dziś twierdzę , że dzięki nim żyjemy . Ta banda wyciągnęła z piwnicy Poloczka , nic nie pomagały jego twierdzenia , że jest Polakiem został zastrzelony ”.

Pani Jolanta Krawiec już od lat zajmuje się kompletowaniem wspomnień osób , które przeżyły dni grozy w tym strasznych styczniu 1945 roku wszystkie informacje dotyczące tej masakry pochodzą z jej zbiorów. Swoją relację pani Krawiec rozpoczyna od historii rodziny Żogała „całej rodzinie udało się przeżyć walki w piwnicy własnego domu i nieświadomi tego co ich może czekać wychodzą ze swojej kryjówki i wtem nadchodzą sowieccy żołnierze ,którzy zaczynają po kolei wszystkich zabijać w tym czwórkę dzieci najmłodsze dziecko ma 10 dni. Kobiety zostawiają sobie na póżniej tzn najpierw je brutalnie gwałcą a następnie mordują rozcinając brzuchy. W sumie zostaje zamordowanych 14 osób.

U Swobodów na podwórzu zabitych zostaje 5 osób , sami mężczyźni , kiedy żony , matki rozstrzeliwanych zaczynają żałośnie wyć jeden z morderców zaczyna wesoło przygrywać na harmonii ukradzionej jednemu z rozstrzeliwanych mężczyzn po to tylko żeby zagłuszyć płacz kobiet jak sam z resztą podkreślał. Anna Lomania lat 20 panna uciekając swoim prześladowcom została zastrzelona we własnym domu i upadła na klapę zamykającej wejście do piwnicy i krew zabitej kobiety ściekała przez klapę do beczki z kapustą co zostało odkryte po całej tragedii. Rodzina Widuch dwóch braci już dorosłych mężczyzn piekarz i sołtys oraz syn jednego z nich szesnastolatek rozstrzelani na swoim placu. Duda Kurt i Biskup Rajmund ciągnęli wózek z resztkami dobytku uratowanego z płonącego domu mieli pecha i zostali napotkani przez grupę rozpasanych zabijaniem żołnierzy , którzy ich bez słowa zastrzelili .

Długosz Franciszek i Kleczka Wilhelm otrzymali informację , że dom matki jednego z nich się pali i szybko ruszyli na pomoc za nic mając sobie ostrzeżenia o rozstrzałach cywili i obydwaj zostali zabici na głównej ulicy. Żona jednego z nich czując grozę sytuacji pobiegła za nimi i przeciskając się miedzy czołgami , które stojąc tarasowały główną ulice ,dotarła do miejsca, gdzie mąż i brat leżeli już zabici . Najpierw zemdlała a następnie zaczęła histerycznie szlochać, co się już nie podobało ucztującym wokół żołnierzom , którzy postanowili i ją zabić, ale alkohol powodował , że ich strzały okazały się nie celnie i kobiecie udało się uciec . Aniela Duda lat 15 została wielokrotnie zgwałcona i pomimo pomocy lekarskiej\po paru dniach w straszliwych męczarniach zmarła. Kinga Bartoszek lat 31 i dwoje dzieci w wieku pięć i trzy lata wyszli z piwnicy i od razu ich zastrzelono natomiast mąż pni Bartoszek W był jeszcze w piwnicy i postanowił siekierą bronić swoje miesięczne dziecko, które osłaniał własnym ciałem . Pierwszemu bandycie ,który się pojawił rozpłatał łeb ale wrzucony do piwnicy granat zabił ojca i dziecko.

Loskot Augustyn, Wiktor Wicik i Bednarczyk Konrad zostali wyciągnięci z piwnicy i zastrzeleni , zwłoki ich zostały schowane przez rodzinę w stodole aby je uchronić przed zbezczeszczeniem co i tak się na nic zdało gdyż mordercy niebawem wrócili i ze śmiechem stodołę podpalili. Pani Elfryda Nocoń rocznik 1928 roku tak wspomina swoje przeżycia „ Mój ojciec do 1938roku przez 8 lat był bezrobotny .Żyliśmy w tym czasie z pomocy społecznej i pracy mamy u gospodarza w Gierałtowicach. Codziennie chodziłam po zupę dla bezrobotnych . Byliśmy Ślązakami ojciec urodził się w Krywałdzie i nie umiał po niemiecku . W 1938 roku dostał pracę na kopalni Makoszowy po niemieckiej stronie gdzie pracował do 1945 roku. W styczniu 1945 roku do wsi weszli Rosjanie . Gdy zaczęły się walki ,byliśmy w naszej piwnicy przy ul Wodnej .Podczas ostrzału urwało w naszym domu komin i musieliśmy się przenieść do piwnicy sąsiadów do Kopców. Tam weszli Rosjanie . Wyprowadzili mężczyzn na podwórko i krzyczeli germańscy . Sprawdzali im ręce , czy mają spracowane . Emil Kopiec o mało przez to nie zginął . Miał delikatne ręce , bo pracował na kolei. Rosjanie mówili , że burżuj i będą go strielać . Tato rzucił się na kolana i błagał , żeby go oszczędzić . Na kopalni pracował z jeńcami rosyjskimi ,którym nosił jedzenie i nauczył się trochę rosyjskiego i to uratowało Emila Kopca. Rosjanie zebrali nam zegarki ,a dziewczyny zabierali na górę do mieszkania. Kiedy ustały działania wojenne , sztab radziecki wydał polecenie zwiezienia zabitych. Po około trzech dniach przyszli po ojca – jeden Rosjanin i dwóch przyszowian . Do tej roboty wyznaczano Niemców między innymi tych ,którzy pracowali na niemieckich kopalniach . Zbierali zwłoki od końca wsi , od strony Szywołda . Ponieważ Rosjanie zabrali konie , furmankę musieli ciągnąć sami. Tata był na dyszlu . Gdy wracał z tej pracy to nie umiał jeść .Opowiedział o małym dziecku przebitym bagnetem . Bał się , że z powodu tej pracy przy zbieraniu nieboszczyków coś złego i nas może spotkać. W zbiorowej mogile ciała układano bardzo blisko , jedno przy drugim . W trakcie zbierania zabitych żołnierzy na łąkach naprzeciwko parku przy ul Gliwickiej ,kiedy ojciec podniósł zabitego wybuchł granat .Odłamki poraniły mu prawą rękę i nogę ,ale choć był ranny to musiał dalej robić swoje. Matka kleszczami powyciągała mi odłamki . Doktor Letoche opatrzył mu rany i wysłał do szpitala w Zabrzu. W szpitalu rękę mu ucięto powyżej łokcia bo wdała się gangrena. Szpital był splądrowany przez Rosjan nie było lekarstw , ojcu ucinali rękę na żywo. Po operacji położono go do izolatki gdzie spadł z łóżka i uszkodził prawą nogę. Jak wyszedł z szpitala to rok leżał jeszcze w łóżku i musiał się uczyć chodzić razem z najmłodszą córką ,która się urodziła w 1945 roku w lipcu. Ojciec został kaleką na całe życie . Nie miał żadnej renty czy emerytury.”

W tych strasznych dniach żołnierze Armii Czerwonej zamordowali 69 mieszkańców Przyszowic ,dwie osoby popełniły samobójstwo kierownik szkoły podstawowej się zastrzelił i jedna kobieta utopiła się w studni. Trzydzieści jeden kobiet zostało wdowami i pozbawione jakiejkolwiek pomocy pozostawione same sobie ze swoimi dziećmi. Na zakończenie zacytuję fragment wypowiedzi jednego z mieszkańców Przyszowic ,któremu było dane tamten straszny czas przeżyć „.. najgorsze było dla mnie gdy musiałem przez lata wysłuchiwać tych wszystkich pochwał, pod adresem tego tzw wyzwolenia . Dzisiaj kiedy już nikt nie powtarza tych nie znośnych kłamstw i kiedy nareszcie tą masakrę można nazwać po imieniu czuję wielki komfort psychiczny”. Oczywiście to są tylko niektóre wspomnienia . Marian Kulik

Źródło: oryginalna publikacja na Facebooku